
Çocukluğumda ve öğrencilik yıllarımda Kasım ayı kışın habercisi, soğuk, yağmurlu ve güneşsiz günlerin başlangıcıydı. Özellikle Mustafa Kemal Atatürk’ün ölüm yıldönümü olan 10 Kasım günü farklı bir kasvet ve hüzün basardı çocukluk dönemimde.
Okulda gerçekleşen anma töreninde Ata’nın kocaman çerçeve içindeki fotoğrafının etrafı ve büstü kasımpatı çiçekleriyle donanırdı. Atamız anısına şiirler okunurken küçük bir kız çocuğu olarak derinden etkilenir gözyaşlarımı tutamazdım.
Çocukluk döneminin Kasım hüznü daha ileri yaşlarda farklı bir boyut kazandı. Çünkü Kasım ayının Yahudi tarihinin hafızasında yalnızca sonbaharın hüznünü değil, derin acıları ve yarım kalmış umutları da taşıdığını öğrendim. Takvimde birbirine yakın iki tarih, iki farklı coğrafyada yaşanan ama insanın içine aynı ağırlıkla oturan iki büyük kırılmayı anımsatır.
1938’in 9 Kasım’ı 10 Kasım’a bağlayan gecesi…
Almanya ve Avusturya’da Nazi yönetiminin örgütlediği, tarihe Kristallnacht, yani Kırık Camlar Gecesi olarak geçen pogrom başladı. Sinagoglar ateşe verildi, Yahudilere ait binlerce dükkân ve ev yağmalandı, insanlar sokak ortasında dövüldü, aşağılandı ve öldürüldü. Yaklaşık 30 bin Yahudi erkek toplama kamplarına gönderildi.
İşte o gece yüzyıllardır Avrupa’nın kültürüne, bilimine, sanatına ve ekonomisine katkıda bulunmuş Yahudi toplumlarının güveninin artık kalmadığının göstergesi oldu. Kristallnacht, Nazi Almanya’da 1933’ten beri giderek yükselen Yahudi düşmanlığının yeni ve çok daha vahşi bir aşamaya geçtiğini gösteriyordu. Altı milyon Yahudi’nin sistematik biçimde yok edilmesine, yani Holokost’a giden yolun ilk adımları atılıyordu o gece…
Aradan 57 yıl geçti… 1995 yılının 4 Kasım akşamı, Tel Aviv’de, barış için düzenlenen büyük bir miting sona eriyordu. Barış şarkıları söylenmiş, Başbakan Yitzhak Rabin, meydandaki kalabalığa seslenmiş, barış umudunu savunmuştu. Ancak mitingden ayrılırken üç kurşunun hedefi oldu. O gece Rabin’i öldüren başka bir halkın düşmanı değil, kendi halkından bir Yahudi’ydi…
Yitzhak Rabin’in öldürülmesi ülkenin demokrasi anlayışına, farklı düşüncelerin bir arada yaşayabilmesine ve ortak geleceğine ağır bir darbe vurdu. İşte o gece, 4 Kasım gecesi İsrael toplumunun zaten var olan siyasi ve ideolojik ayrılıkları çok daha görünür hale geldi. Meşru siyasi eleştirinin yerini nefret söyleminin, tartışmanın yerini düşmanlığın almasının ne denli tehlikeli olabileceği maalesef çok acı bir şekilde ortaya çıktı.
Kanımca, Rabin suikastının en ağır sonuçlarından biri, İsrael toplumunda ortak kader duygusunun aşınmasıdır. Elbette görüş ayrılıkları her demokratik toplumun doğal parçasıdır. Fakat bir toplum, farklılıklarını düşmanlığa dönüştürdüğünde birlikte yaşama iradesini de kaybetmeye başlar.
Sözünü ettiğim iki olayı aynı kefeye koymak tabii ki mümkün değil. Birinde Yahudiler, Avrupa’da devlet destekli antisemittik bir şiddetin hedefi oldu. Diğerinde İsrael’in seçilmiş başbakanı kendi toplumunun içinden çıkan aşırı uçlardaki bir fanatik tarafından öldürüldü. Ama her iki tarih bize nefretin önce insanları, sonra toplumları nasıl yaraladığını hatırlatıyor.
Kristallnacht’ta sinagoglar yakıldı yıkıldı, dükkanların camları kırıldı. Rabin’in öldürüldüğü gece, İsrael’in ortak geleceğine duyulan inançta derin mi derin bir çatlak oluştu.
Bugün aradan geçen uzun yıllara rağmen, bu iki tarihle ilgili önemli bir soru hala yanıt bekliyor… Bir halk, geçmişte kendisine yöneltilen nefreti unutmadığı gibi, kendi içindeki nefrete karşı da uyanık olmayı başarabilecek mi?
Çünkü bir halkı ayakta tutan sadece ortak bir geçmiş değil, birlikte kurmaya cesaret ettiği ortak gelecektir… Ortak geçmişimiz bizi birbirimize bağlıyor, ama geleceğimizi koruyabilmemiz için ortak sorumluluk, karşılıklı saygı ve dayanışma gerekiyor…
Nelly BAROKAS
İYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?



De Auschwitz a las alturas del grupo KİSS.
La istorya de una madre ke peno a kedar en vida i la erensya ke le desho a su ijo regalado.
Flora Klein nasyo en 1925 en una famiya djudia, en Hungaria sin tener haber de su destino oskuro. Nunka puediya imajinar lo ke iva travar en los kampos de konsantrasyon.

En 1944 los nazis, okuparon Hungaria. Una noche eya i su famiya fueron tomados de sus kazas i kon un vagon de un treno de beemas, fueron yevados al kampo Auschwitz-Birkenau. En este kampo en unos kuantos mezes 400.000 djudyos hungaros fueron matados. Flora i su ermaniko chiko Lary, salvaron grasias a un mıraklo ke eyos mezmo no kreiyan. El resto de su famiya dyeron la alma en las kamaretas de gaz.
Dospues de la liberasyon, en 1945 Flora fue yevada a un kampo de abandonadas ke no teniyan famiya. Dospues de unos kuantos anyos en 1949 en İsrael Hayfa konosyo a Yahiel Witz, se kazaron i tuvyeron un ijo HAYİM WİTZ.
El kazamyento duro ocho anyos. Flora desido de emigrar a los estados unidos. Paras no teniya en inglez no saviya lo ke teniya solo a su ijo, koraje i una esperansa de darle una vida mijor.
Primeros tyempos se enstalaron a Washington i dospues a Queens. Flora empeso a lavorar en una fabrika de ropas, para ganar un poko mas, lavorava i las noches, nunka kijo kazarse otra una vez. Nunka no avlava de los kampos, nunka kontava lo ke travo, su kayades i su espanto de kedar ambyerta mostrava su pasado. Todo lo ke posedava mezmo una miğita de pan la guadrava, de lo poko se kontentava i ansi lo engrandesyo a su ijo Haim. De vista lo mando a la Yeshiva Torah de Voaas dospues al College of Staten Island i dospues Sullivan Country Community College. Entremyentes empeso a enteresarse a la musika i se troko el nombre.se metyo GENE SİMMONS.

El ijo tomo dos lisyones de vida de su madre i nunka se las olvido tanto ke bivyo. La una era
“nada no es enposible en la vida”
la sigunda era
“ kedar en vida es lavorar mas muncho de todos”.
Estas dos lisyones de vida, a Haim Witz, le sirvyo a formar una grande estreya de rock.
Fondo el grupo KİSS i el fue el tanyedor de bas gitara del grupo. Kon su makyaj marjinal, kon sus performanses de bayles parvino a ser un imparator de la musika rock.
Flora ayego a ver la fama i la rikeza de su ijo regalado. Para si nunka aspero nada.
Kuando vino a los 80 anyos, empeso a kontar su istorya amarga i permetyo ke eskrivan sus travalyas en los livros, porke el tyempo estava pasando i los sovrevıvantes sestavan muryendo. En un reportaje izo una deklarasyon i disho:
“el olokosto den dia en dia sesta inyorando, de sorte kero ke mis inyetos i su jenerasyon ke sepan de ande vinyeron i ke no se olviden lo ke travaron sus antepasados”.
Akel ijiko Hungaryo nombrado Haim, ijo de Flora Klein salvada del Holokosto i Yahiel Witz un lavorante byen prove, nasido en Haifa İsrael en 1949. Akel ijiko ke tomava pan i leche kon kartas de rasonamyento a los 7 anyos, akel ijiko ke vendiya frutas en las kalejas para ayudar a su famiya, akel ijiko ke emigro kon su madre a los 8 anyos a los estados unidos.
Oy GENE KLEİN SİMMONS un imparator del gruop KİSS eskritor de las palavras, kompozitör de las kantikas i riko de milyones de dolares.
En kada entrevista seya en la televizyon seya en los konseres, syempre repeta las mizmas palavras.
“Oy todo lo ke so, se lo devo a mi madre, eya salvo de akel diavlo i peno vida entera para engrandeserme. Nada no se se puede komparar kon sukoraje i ardor de bivir”
Forti BAROKAS
Es ke meldatesh la eskrita de una semana antes?


Fransa’da artan antisemitizm, siyasi belirsizlik ve ekonomik kaygılar, Yahudi toplumunun İsrael’e göç (Aliya) kararlarını hızlandırıyor.
Ancak göç etmek isteyenlerin karşısında önemli bir sorun bulunuyor. Birikimlerini ve sermayelerini Fransa dışına taşıyabilmek.
The Jerusalem Post gazetesinin 26 Ekim 2026 tarihli haberine göre, İsrael Aliya ve Entegrasyon Bakanlığı, Fransa’daki siyasi ve ekonomik gelişmelerin sermaye transferlerine yönelik olası kısıtlamalara yol açabileceği ihtimaline karşı hazırlık yapıyor.
Bakanlık Genel Müdürü Dganit Sankar-Langa, Fransa’da seçimlerin ardından oluşabilecek bir hükümetin ülke dışına para transferini zorlaştırabilecek kararlar almasından endişe ettiklerini belirtti.
Henüz alınmış bir kısıtlama kararı bulunmuyor. Ancak böyle bir gelişme, İsrael’e yerleşmek isteyen ailelerin birikimlerini ve mal varlıklarını taşımalarını güçleştirebilir. Bakanlık bu nedenle vergi, emeklilik ve finansal danışmanlık konularında hazırlık yürütüyor.
Antisemitizm göç kararlarını hızlandırıyor
Fransa’daki Yahudi toplumunda artan antisemitizm, özellikle çocuklarının geleceğinden endişe eden ailelerin göç kararlarında önemli rol oynuyor.
Haberde görüşlerine yer verilen, uzun yıllardır Paris’te yaşayan 75 yaşındaki Roni, günlük yaşamda Yahudi kimliğini daha dikkatli ifade etmek zorunda kaldıklarını anlatıyor.
Bazı Yahudilerin kamusal alanlarda kipa takmaktan kaçındığını, ailelerin güvenlik kaygılarının giderek arttığını belirtiyor.
Bu ortam, özellikle 30–40 yaşlarındaki çocuklu ailelerin İsrael’e yerleşme planlarını yeniden değerlendirmelerine ve daha önce ileri tarihler için düşündükleri göç kararlarını öne çekmelerine neden oluyor.
Fransa’dan Aliya yükselişte
2025 yılı
3.400
Fransa'dan İsrael'e göç eden kişi, yaklaşık
2026, ekim sonuna kadar
4.000+
Fransa'dan İsrael'e göç eden kişi
Paris, Marsilya ve Lyon’da düzenlenen Aliya fuarlarına yoğun ilgi gösterildi. Paris’te yaklaşık 2.000 kişinin temsil edildiği fuarda, göçle ilgilenenlerin yaklaşık yüzde 90’ı İsrael’e hemen veya 2027 yılı içerisinde yerleşmek istediğini bildirdi.
İsrael hükümeti ise olası sermaye transferi sorunlarının yanı sıra konut, istihdam ve bürokratik engelleri azaltmaya yönelik çalışmalar yürütüyor.
Artan antisemitizm ve ekonomik belirsizlikler, Fransa Yahudileri için Aliya’yı uzak bir gelecek planı olmaktan çıkarıp giderek daha acil bir karara dönüştürüyor.
Kaynak;The Jerusalem Post























