Esta pyesa la djugimos un dia de purim en el DOSTLUK YURDU. La reyna Forti Barokas i la servidera Soli Avigdor.
El teksto mo lo avia dado İzzet Bana, mezmo dirijado por el, eskrito en el anyo 1873, Djuguado de parte de los djudios de Salonik en el 1940.
Antes 2.500 anyos, aviya un rey nombrado AHASHVEROSH, biviya en la sivdad SHUSHAN. El era governante del İmperyo PERSA.
Una noche, el rey se emborracha i sin pensar da un orden a su mujer VASHTİ. Vashti no aksepta, el rey, de vista la kita de reyna i la manda del palasyo.
Al otro dia, da orden ke todas las ijas de SHUSHAN, vengan al palasyo i se prezenten para ser reyna
En la mezma sivdad biviya un ombre djudyo prove, nombrado Mordehay ke manteniya a su sovrina guerfana ESTER.
Kuando oyo el orden del rey Ahashverosh, desido de yevarla a Ester al palasyo.
Entre tantas ijas, el rey la eskoje a ESTER i la aze reyna de Persa. Ester siguro ke no le dize al rey ke es djudiya, porke ya estava enkomendada por su tiyo Mordehay.
Ahashverosh, teniya un vezir nombrado AMAN.
A Aman, le desgusta Mordehay, le da orden ke se enkorve delantre de el. Ma Mordehay le dize,
“mozos los djudyos no mos enkorvamos delantre de una persona, mozos mos enkorvamos solo delantre de dyos”.
El malo Aman es un antisemita aborrese Mordehay i empesa a azer planos para matar a los djudyos.
Se va ende el rey i lo konvense a esta mala idea. Le dize:
"En las tyerras ke governas ay un grupo de tu propya djente ke biven diferentes i no kumplen tus leyes”
Ahashverosh, da orden de matar a todos los djudyos.
La data del orden se da kon dados, el 13-14 Adar, sigun la data djudiya.
Mordehay ke oye este plano, no durme noche entera i la manda a yamar a la servidera de Ester, le dize va ande Ester i kontale lo ke te dishe.
Ester estava en el palasyo enkyeta ke no lo vido a su tiyo tantos diyas, avla deya para eya;
ESTER---- Oh komo esto enkieta por mi tiyo Mordehay
Mi alma me se apreta no lo vide tres dias ay
A Lea mi konfidente embiyi por saver del
Guardalo dyo potente dyo piadoso eternel
Lea vyene en koryendo
LEA------- Mi reyna! Vengo de ver tu tiyo Mordehay, estava triste
ESTER— ke akontesyo?
LEA------ Yo le prunti… porke no avia vinido al palasyo mientres 3 diyas, por repuesta el mostro un orden del rey
ESTER—Diziendo?
LEA-------melda,.todos djudios deven de ser eksterminados, el 13 adar
ESTER--- Aman el vizir, ombre kruel, es el ke provoka Ahashverosh, oh dyo. Dime Lea, ke se poede azer para kitar desta sekana nuestro puevlo
LEA-- en ti tenemos la esperansa
ESTER—en mi? yo Ke poedo azer?
LEA------ va ande Ahashverosh i demandale la salvasyon de tu puevlo
ESTER--- Las leyes del palasio son muy fuertes, ken teine la ozadia de ir ande el rey sin ser yamada, es kondanada muerte.
LEA---- Ester! No penses tu vida, Ken save si no es el dyo ke te izo reyna para ke akudgas tu puevlo, La salvasion va vinir de ti, si no todos los djudios seremos desparesidos.
ESTER----Lea! Va dile a mi tiyo Mordehay ke todos los djudios de Shushan, mientres tres diyas aran taanit i yo are mezmo…. İre ande Ahashverosh i demandare la salvasyon de los djudios. le dire ke so djudia, djudia en el kuerpo i djudia en la alma Mi sakrifisio sea kapara por mi puevlo.
LEA-----oh mi reyna. en vano mespanti ke en suvyendo al trono ivas ulvidarte de tu ley, el dyo ke te akonpanye,koraje mi reyna.
ESTER--- Oh dyo tu sos mi rey, ayudame! Yo so sola i no tengo mas ke ti, no agas reushir sus planos krueles, no mos deshes murir, dame koraje i fuersa para savlar mi puevlo…
Ester se presenta ande el Rey dospues de azer tanit durante tres diyas. El rey la aresive kon karinyo. Ester kon todo su koraje le konta el komplo de Aman, le dize ke es djudiya i le roga de salvar su puevlo. El rey la pardona lo enforka a Aman i le da el posto de Vizir a Mordehay.
Lea la servidera vyene kon alegriya allado de Ester
LEA-----Ester! El dyo sea bendicho… tu puevlo manifesta su alegria… tu sos la salvadera
ESTER---. Ke el 14 adar sea diya de fyesta i de allegria para todos los djudios
KANTAD! KANTAD Mİ PUEVLO! BAYLAD! BAYLAD EL BAYLE DE LA SALVASYON… KE NUNKA NO SESKAPE LA ALEGRİYA EN NUESTRO PUEVLO İ EN LOS KORASONES AMEN.
Forti BAROKAS
Es ke meldatesh la eskrita de una semana antes?
B.H.
Başlangıçta, her şey başlamadan önce, Tohu dünyası kendi ihtişamının altında çöktü çünkü her bir kap komşusuna doğru eğilmek istemeden duruyordu. Her biri ışığını yalnız bir ihtişamla taşıyor ve "Yalnız başıma hüküm süreceğim" diye haykırıyordu. Ve hiçbir kap yalnız başına hüküm süremeyeceği için parçalandılar. Işıklar yukarı geri gitti, parçalar aşağı düştü ve yaratılışın dokusu yırtıldı.
Tikun'un yeni dünyasında, Yaratıcı farklı bir tasarım şekillendirdi. Artık “bütünlük” tek başına oluşturulmayacaktı. Bunun yerine, evreni çiftler halinde (partzufim), eşleşen zıtlıklar şeklinde yani yüz ve karşılık veren yüz olarak şekillendirdi.
Adem başlangıçta bütündü, tek bir varlıkta hem eril hem de dişil özellikler barındırıyordu. Ancak Adem ve Havva'ya bölündü. Güneş aya verildi. Vermek almakla evlendi. Kendi kendine yeterliliğin sessizliğinde parçalanan şey artık iki kişinin diyaloğunda iyileşecekti.
Yarım şekelin sırrı işte burada yatıyor. Tora, tam bir madeni parayı emretmedi. Standart ağırlığın yarısını emretti.
“Sayımdan geçen herkes Kutsal yerin şekeline göre yarım şekel verecektir.” (Şemt 30:13)
Tamamlanmadığını itiraf eden bir parça. Hiçbir Yahudi bu emri tek başına yerine getiremez, her birinin yarısı, bir bütün oluşturana kadar diğerinin yarısını gerektiriyor.
Yüce Tanrı bunu neden yaptı?
Çünkü sonsuzluk, tek başına durmakta ısrar eden kaplarda huzur bulamaz. Tohu bunu kanıtladı. Yarım şekel bunu onarıyor. Yaratılış ancak eksikliği itiraf ederek kalıcı olur. Kırık Parçaların üzerinde şekillenen dünyamızı onarmak (Tikun) ve yolumuzu çıkacak olan engelleri aşmaya davet edildik.
Peki…… Neden bu zorlukları, ayartmaları ve hataları deneyimlemek zorundayız. Neden kısa yoldan merdivenleri tırmanamıyoruz.
Hatırası mübarek olsun öğretmenim Rabi Yishak Bilman (z”l) bir keresinde bana “Yüce Tanrı, (şeytan değil) ayrıntılarda gizlidir” demişti. Çünkü deha, sonsuz bir özen gösterme kapasitesidir.
Bu nedenle doğayı ve insan davranışlarını gözlemlemeye, Kutsal Kitapta yazılanları derinlemesine düşünmeye, güzel sanatların arkasındaki estetiği anlamaya hep çabaladım.
Picasso’nun "Gün Batımı" tablosu birçok detayı barındırır. Resimde sahili görüyoruz. Güneş batıyor, birkaç çocuk kumda oynuyor ve yaşlı bir çift onlara doğru yürüyor. 'Günbatımı' birçok şey anlatır. Güneşin batışının ve yarın tekrar doğacağı umudunun sembolizmi, çocuklar oynuyor ve yanlarında yürüyen yaşlı çifti hiç umursamıyorlar bile. Bir nesil gidiyor, bir nesil geliyor. Bu kişiye birçok düşünce ve duygu verir.
Peki bu tablonun değeri ne kadar? diye araştırırsanız Sotheby's'deki halka açık bir müzayedede sekiz milyon dolara satıldığını öğrenirsiniz.
Peki…….. Picasso'nun resmettiği gibi, birisi elinde kamerasıyla gün batımında çocukları ve yaşlıları gösteren muhteşem bir fotoğraf çekseydi, sizce detaylar açısından hangisi daha doğru olurdu? Elbette fotograf.
Bu fotografın değeri sizce ne kadar olurdu. Ben cevap vereyim. Benzer resimlerin kartpostalları bir euroya satılıyor.
O halde insanlar bu tablo için neden milyonlarca dolar ödüyorlar, oysa kartpostal zar zor bir euroya satılıyor.
Biliyor musunuz neden? Bir kamera hata yapamaz. O bir makine. Öte yandan, insanlar “HATA” yapabilir, yanlış yapabilirler; bu yüzden onun eserinin değeri sekiz milyon dolar.
Bir ressam resim yaparken, tüm varlığını resme geçirir. Duygularını ve bakış açısını yansıtır. Resmin içine kendini koyduğu için ruhunu ve deneyimlerini görebilir ve hissedebilirsiniz. İlk Sanatçı olan Yüce Tanrı da her gün doğayı, ressamın tuvali gibi farklı bir renge boyuyor.
Hatalar – başarısızlıklar – deneyimler sürekli gelişim yolculuğunda olan insanlar olduğumuzu hatırlatır. İlk keresinde belki kabı inşa edemeyiz ama bir dahaki sefere çabaladığımızda mutlaka daha iyi olacaktır.
Artık bütünlük, zenginin veya güçlünün mülkiyetinde değil, ulusun bir arada durmasının, her bir yarısının diğerine bağlanmasının sonucuna bağlı oldu.
Tikun dünyası sadece kapların değil, kalplerin de onarımıdır. Yarım şekel bize fısıldıyor. Kendi yarınızı vermek, başkasınınkini almak ve bu kucaklaşmada bütün parayı, kırılmamış kabı, parçalanmayan ışığı keşfetmektir. O zaman ışık saçabiliriz.
Ne var ki, sadece ışık saçmak yeterli değildir, ışık saçan kişi yanmaya da muktedir olmalıdır.
İşte o gün Adem ve Havva'nın yarımları birleşecek, güneş ve ay birlikte parlayacak, veren ve alan birleşecek ve yaratılışın tüm parçaları "panim el panim" – “yüz yüze” - dönecek ve bir daha asla ayrılmayacaktır.
Çünkü o gün Ebedi Olan bir ve adı da bir olacak.” (Zekeriya 14:9)
Sevgilerimle - Shabat Shalom
Moşe PASENSYA
Yarım Şekel “Ruhun Kefaretidir”. Çünkü “Şekel” (שֶׁקֶל) sözcüğü İbranice “Ruh” anlamına gelen “Nefeş” ( נֶפֶשׁ) kelimesi ile aynı sayısal değeri (430) paylaşır.
Dünyanın güzelliğine hayran kaldığımızda Tanrı'yı yaratılışta bulabiliriz.
Heykeltıraşların taşla, yazarların kelimelerle, ressamların pigmentlerle ve müzisyenlerin notalarla yaptığı gibi, Yahudilik de eylemlerle yapar.
Geçen haftanın peraşasını okudunuz mu?
İsrael Sivil Hedeflerini Koruyor: İran’ın Füze ve İHA Saldırıları Sürüyor...
İsrael ve ABD’den İran’a Ortak Operasyon
Cumartesi sabahı İsrael ve Amerika Birleşik Devletleri, İran’ın stratejik askeri hedeflerine yönelik ortak bir hava ve füze operasyonu başlattı.
İsrael ordusu, İran’daki üst düzey güvenlik ve komuta yapısına ait hedeflerin başarıyla vurulduğunu açıkladı.
Operasyon kapsamında İran’ın başkenti Tahran’ın yanı sıra İsfahan, Kum ve Kerec gibi kritik şehirlerde belirlenen askeri ve stratejik noktalar hedef alındı. İran tarafı, dini lider Ayatollah Ali Hameney’nin hayatını kaybettiğini doğruladı.
İran’dan Geniş Çaplı Misilleme
İran, operasyonun ardından geniş çaplı bir misilleme başlattı. İran’ın toplamda 500–550 balistik füze fırlattığı ve 1.000’den fazla insansız hava aracı (İHA) kullandığı ifade ediliyor.
Saldırı konsepti balistik füzeler, kamikaze tipi drone’lar ve hava savunma sistemlerini aşmaya yönelik eş zamanlı saldırılar içerdi. İran’ın onlarca balistik füzesi doğrudan İsrael sivil hedeflerine yöneldi.
Tel Aviv’e isabet eden bir balistik füze sonucu iki İsraelli hayatını kaybetti, 20’den fazla kişi yaralandı.
İsrael hava savunma sistemleri birçok füze ve İHA’yı havada imha etti.
Saldırılar İsrael Dışına da Yayıldı
İran’ın füze ve İHA saldırıları yalnızca İsrael ile sınırlı kalmadı. Bölgedeki bazı ülkeler de saldırılardan etkilendi:
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE): Dubai ve Abu Dhabi çevresinde füze enkazı ve patlama izleri rapor edildi. Dört yaralanma ve altyapı hasarı bildirildi.
Bahreyn: Güvenlik kurumları ve bazı yapılar hedef alındı. ABD Deniz Kuvvetleri üsleri hedef gösterildi.
Kuveyt: Havaalanı ve askeri üs çevresinde enkaz ve darbe izleri rapor edildi.
Katar: Doha ve çevresindeki ABD üsleri hedef gösterildi. Katar savunma sistemleri saldırıları püskürttüğünü açıkladı.
Ürdün: İki balistik füzenin ülke hava sahasından geçtiği ve hava savunma sistemlerinin müdahale ettiği bildirildi.
Birçok ülkede füzeler hava savunma sistemleri tarafından engellendi. Ancak düşen parçalar ve patlama etkileri nedeniyle yer yer hasar ve yaralanmalar yaşandı.
1 Mart İtibarıyla İsrael’de Son Durum
1 Mart Pazar günü itibarıyla İsrael genelinde olağanüstü güvenlik önlemleri yürürlükte:
Hava sahası sivil uçuşlara kapatıldı.
Okullar 2 Mart Pazartesi akşamına kadar kapalı.
Çok sayıda işletme kapalı ya da kısıtlı faaliyet gösteriyor.
Süpermarketler ve temel ihtiyaç marketleri açık.
Halkın katılımına açık törenler, konserler, spor etkinlikleri ve festivaller iptal edildi.
İsrael savunma sistemleri yüksek alarm seviyesinde çalışmaya devam ederken, hükümet vatandaşlara resmi talimatları takip etmeleri ve güvenlik yönergelerine uymaları çağrısında bulundu.
