top of page


Dospues del envereno vyene el otonyo i detras el invyerno. Ayer parese ke mos fuimos a la kampanya i dishimos enveranada buena, fin ke aboltimos la kara, ya mos ogurimos invyernada buena. Mi mama diziya

 (la esto nombrando porke muryo en roshashana)

“hanum los diyas estan pasando muy presto ya vyene vyernes ya vyene lunes”

 Yo me burlava i le diziya

“mama un diya es 24 oras”

Agora le esto dando razon, en tomando anyikos i yo esto sintyendo los mezmos sentimyentos.

El otonyo me plaze, solo los diyas se akurtan i eskurese demprano.

 

El otonyo no es una sezon,  es, komo dize el poeta Cemal Süreyya

“el otonyo no es una sezon es un tablo de arte”

Para mozos el otonyo es, los diyas de yamim noraim,  diyas de arepintir, diyas de atorgar, diyas de arogar.

En mi chikes los moadim se fyestavan komo se deve ma agora troko la vida, no es lo ke kero yo.

 Mozos semos una jenerasyon ke bivimos lo vyejo i lo muevo endjuntos, si el dyo mos da vidas ken save kualo mas va mos a ver.

 

Ken diziya ke kon un telefon entelijente,  pizando a una tush, ivamos avlar kon la Amerika, una boda, una fyesta,  mezmo un funeral lo estamos vyendo a punto en zoom. Atras 50 anyos yo en la kampanya no teniya telefon de kaza, fuimos ovligados de asperar kuatro sinko anyos para ke mos venga el torno.

 

El ir vinir a la ada era un evento. La frijider yena de vidreriya, la makina de lavar yena de kalsados, kamas, kolchas kolchones, chantas i torbas yenas. Agora mos vamos kon una validja. Komo troko la vida. Kuando aviyamos visto el filmo de James Bond, aviyamos kedado kuryozos,  kon un boton, estavan vyendo ken vino a la puerta de abasho. Agora lo tenemos en kada kaza i kuando sona la puerta vemos ken vino. Komo estos miles de egzemplos.

 

Troko la vida, troko i las ideas mezmo. Al tyempo kazar kon una persona non djudyo era fin de mundo, era kortar kriya. Agora kuando mos avizan un espozoryo u un kazamyento demandamos

-Ken son los koshuegros?  La repuesta es

-No los konoses  ya entendemos de vista le dizimos 

-Mazaltov bueno ke pasen.

Por egzemplo una si dize,

-El ijo de fulana es gay,

-Ke se aze es su preferensya seksual,

-Tu ıjo ya kazo?

-No, no se kazaron biven endjuntos,

-No emporta orozos ke esten,

-La ija de tala, dospues de kinze anyos de kazamyento se kitaron

-Si no estava oraza muy bueno izo

-La novya entro al kal la tripa en la boka,

-Bravo, Suzan se vs azer granmama en presto

Esto es adaptar a la vida moderna u dejenerasyon? No se……

 

Keridos lektores vini azeremos el dulse de mansana, friyeremos las köftikas de prasa, ordenaremos el seder kon la agranada i la myel i diremos


SHANA TOVA U METUKA.


Forti BAROKAS


Es ke meldatesh la eskrita de una semana antes?









B.H.

Roş Haşana hakkında çok garip bir şey var. Bilmiyorum fark ettiniz mi? Roş Haşana, Yom Kipur'da doruğa ulaşır. Tövbenin On Günü olan ”Aseret Yeme Teşuva”nın başlangıcıdır. Bu nedenle, bu sürecin doğal olarak tövbe ile başlaması gerektiğini hiç düşündünüzmü merak ediyorum.

 

Günahlarımızı itiraf etmek; aşamnu, bagadnu, gazalnu…….

 

Oysa, Roş Haşana dualarına bakarsanız, Teşuva hakkında tek bir kelime bile yok. Var olan sadece Tanrı'nın evren üzerindeki Krallığı ve Egemenliği, hakkındaki konuşma ve koç boynuzunun sesi olan Şofarot’tur.  (malhiyot, zihronot ve şofarot) Musaf’ın temel yapısı budur. Tanrı ile ilgilidir, bizimle ilgili değil.

 

Roş Haşana’yı tanımlamaya çalışırsak, bu günün YARATILIŞ YILDÖNÜMÜ olan “hayom harat olam” olduğunu görüyoruz. Dünyanın doğum günü. Bunda teşuva hakkında hiçbir şey yok.

 

Küçük ipuçları dikkate almıyorum. (Zohrenu lehayim…, Avinu malkenu hadeş alenu ….), bizi Yaşam Kitabına yaz veya bizi mükemmel bir pişmanlıkla geri getir. Çünkü tüm bunları yılın diğer zamanlarında da söylüyoruz. 

 

Tövbe hakkında neredeyse hiçbir şey yok. NEDEN?

 

Neden tövbeyi son ana, Yom Kipur'a bırakıyoruz? Bu garip değil mi?

 

Bunun cevabı Avram’ın hikayesinde saklı. Çok sevdiği hayat arkadaşı, Sara ölüyor. Bu travmadan kurtulmak için farklı bir başa çıkma yöntemi sergiliyor. Eşi için bir hafta yas tuttuktan sonra İsak için gelin adayı bulmaya çalışıyor. Kendisi hakkında konuşmuyor. Çocuğuna bundan bahsetmiyor.

 

Ne yaptı? Yeniden bir hayat kurmaya, evlenmeye (Ketura), çocuk sahibi olmaya koyuldu. Ailesini güçlendirdi.  Kendi hikayesini torununa (Yaakov) aktardı. Basit olarak önce geleceği inşa etti. O zaman geçmişi hatırlayabilirsin.

 

Holokost kurtulanları da aynısını yaptı. O yıkıcı anlardan yıllarca hiç kimseye bir söz dahi etmediler. Konuşsalardı devam edemeyeceklerini biliyorlardı. Önce geleceklerini inşa etiller ve sonra konuştular.

 

Roş HaŞana ile Yom Kippur arasındaki ilişkide böyledir. Roş Haşana gelecekle ilgilidir. Bu nedenle ilk gün ne okuyoruz? İshak'ın doğumu ve (Peygamber Şamuel’in) Hanna’nın doğumu. Çocuklarımız, Yahudi geleceğinin sembolüdür ve biz de bunun hakkında okumayı seçiyoruz. Geleceğimizin güvence altında olması için Yüce Tanrı’ya dua ediyoruz. Artık Yom Kipur'da geçmişi hatırlayıp yas tutabiliriz. 

 

Geçmiş o kadar zordur ki, ona odaklanırsak depresyona ve umutsuzluğa kapılabiliriz. Biz sadece ileriye bakıp gelecek inşaa etmeliyiz. Geçmişe yas tutarak geçirmek yerine kırılanı onarmak, (aslımıza dönmek - Teşuva) yok olanı yeniden inşa etmek, (O’nunla bağlantı kurmak - Tefila) zarar görmüş olanı iyileştirmek (adalet dağıtmak – Tsedaka) ve geleceği birlikte inşa etmeye (tek yürek olarak – Ehad) başlamak için Yüce Tanrı'dan yardım isteriz.

 

Her biri, biçimden ziyade özün bir sınavıdır. 

 

Eğer "Teşuva" sadece bir ruh hali, "Tefila" sadece bir melodi ve "Tsedaka" sadece hissedilmeyen bir para ise, taslak neredeyse hiç değişemez.

 

Yom Kipur, "bir kişi ile Tanrı arasında" işlenen günahlar için kefaret öder, ancak eğer size karşı dürüstlük borcum varsa, Yom Kipur bu çeki yazmaz ve iftira attıysam, oruç itibarı geri getirmez.

 

Yom Kipur bir denetimdir, bir gösteri değil. Çare utanç değil dürüstlüktür. Bilgelik vaatleri uygulamaya dönüştürebilmektir.

 

Ketiva V'Hatima Tova – Yom Kipur, sadece açlık ve tekrarla değil, iyiliğe yönelen bir yaşamın özüyle mühürlensin ve ve suretlerimiz değişen kalplerimizin ağırlığını taşısın.

 

Moşe PASENSYA

 

Geçen haftanın peraşasını okudunuz mu?









“Annem Şefika” Nuriye Ortaylı’nın yazdığı bir anı-biyografi kitabıdır.

Nuriye Ortaylı kimdir?

Nuriye Ortaylı ünlü tarih profesörü İlber Ortaylı’nın kız kardeşidir. Üzün yıllar kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, halk sağlığı uzmanı ve uluslararası sağlık politikaları alanında çalışmış bir Türk hekimdir. Annesinden dinlediği hikayeden yol çıkarak roman gibi bir anı- biyografi yazdı.

 

Bu kitapta Nuriye Ortaylı sadece kendi annesinin değil bütün bir ailenin hikayesini anlatıyor. Bir anlamda samimi bir anlatım ile adeta bir tarih dersi veriliyor. Kitabın etkileyici olmasına neden olan birçok kavramların ve tarihsel olayların dip not gibi anlatılması. Böylece fikriniz yoksa bile bu notlarla hikayeyi daha iyi ansıyabiliyorsunuz.

 

Şefika Rus Devrim’inin yaşandığı çalkantılı dönemde Kırım’da dünyaya geldi. Aile devrim ile tüm mal varlığını kaybeder. Bu Şefika’nın hayatını kökten değiştiren ilk büyük kırılmadır. Daha sonra Stalingrad’a taşınırlar. Orada yıkım açlık ve savaş ile karşı karşıya kalır. Kampta esir olarak yaşar.  Savaşın ardından Avrupa’ya mülteci olarak gider. Bu dönem, belirsizlik, yoksulluk ve hayatta kalma mücadelesiyle geçer.  Son olarak ailesi birlikte Ankara’ya gelir. Yeni bir ülkeye uyum sağlamak, iş bulmak ve hayatı yeniden kurmak kolay olmaz; ancak eğitim ve çalışkanlık sayesinde yeni bir başlangıç yaparlar.  Rusça bilgisinin fark edilmesiyle üniversitede görev alır ve uzun yıllar Rus dili eğitimi verir. Dönemin imkânlarının kısıtlı olduğu yıllarda pek çok öğrencinin ilk Rusça öğretmeni olur. 

 

Kitabın ana mesajı, savaş, göç ve büyük kayıplara rağmen insanın eğitim, onur ve azimle yeniden bir hayat kurabileceği fikridir. Şefika Ortaylı’nın yaşam öyküsü, yalnızca bir aile hikâyesi değil; 20. yüzyılın büyük tarihsel olaylarının birey üzerindeki etkisini de yansıtır. Şefika Hanım'ın bir anne, bir akademisyen ve bir kadın olarak gösterdiği o muazzam entelektüel ve insani direnişi etkileyicidir.

 

Bu kitapta beni en çok etkileyen iki pasajdan söz etmek isterim.

İlk olarak Şefika “hayatta kalmak için Yahudi olmadığımı kanıtlamam gerekiyordu” diyordu.

Anne ve babası ise şu tavsiyede bulunuyordu. “Eğer gittiğin yer senin şartlarına uymuyor ise sen gittiğin yerin şartlarına intibak et”

Kitabın can alıcı bir başka bölümü ise “piyano parkı”

Rusya’da ailelerin en değerli eşyaları piyanoları. Yıkım sırasında kişiler piyanolarının zarar gelmesin diye şehrin parklarına ve bulvarlarına bırakıyorlar. Birçok piyano sokak ortasında… Gerçekten etkileyici bir görüntü.

 

Bu kitabı okurken ben de Şefika Hanım’ın şahsında kendi ailemin tarihini ve izini sürmem gerektiğini düşündüm. Bizim ailelerimizde de aile bağlarını kuvvetlendiren, bizleri doğruluk, dürüstlük ve çalışkanlık ilkelerini öğreten   Şefika Hanım gibi vakur kadınlarımız vardır.


Feride PETİLON

 


Bir önceki kitap tanıtımını gördünüz mü?




Featured Posts
Recent Posts
Archive
Search By Tags
Follow Us
  • Whatsapp
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
bottom of page