top of page

Kobi Zarco, Ladino’dan Türkçeye Uzanan Şarkılarla Unutulmaz Bir Gece Yaşattı

15 Eylül akşamı Bat Yam’da Ladino kültürünün ezgileri, anıları ve sıcaklığıyla dolu özel bir gece yaşandı.

Göç ve Uyum Bakanlığı (Misrad HaKlita), Bat Yam Belediyesi ve İsrael’de Türkiyeliler Birliği’nin (İYT) katkılarıyla Bat Yam Mifal HaPais salonunda gerçekleştirilen “Ladino Mi Amor” konseri yoğun ilgi gördü.

Yaklaşık 250 kişilik salonun tamamen dolduğu gecede müzik kadar kültürel miras, dayanışma ve toplumun bir araya gelmesinin önemi de ön plana çıktı.




Gecenin açılış konuşmasını yapan Göç ve Uyum Bakanlığı Bölüm Direktörü  David Mamistvalov, İsrael’in farklı ülkelerden gelen toplulukların kültürleriyle zenginleştiğini vurguladı. Toplulukların kendi geleneklerini ve kültürel miraslarını yaşatmasının İsrael’in kültürel çeşitliliğine önemli katkı sağladığını belirterek, İsrael’de Türkiyeliler Birliği’nin bu alandaki çalışmalarının büyük değer taşıdığını ifade etti.


Ardından söz alan Bat Yam Belediyesi Başkan Yardımcısı Danışmanı Av.Dadid Papia  ise Türkiyeliler Birliği’nin şehirdeki varlığından duydukları memnuniyeti dile getirerek, Türk kökenli İsraellilerin hem Bat Yam’a hem de ülkeye yıllardır önemli katkılarda bulunduğunu söyledi. Bu özel gecede yer almaktan mutluluk duyduklarını belirterek İYT Eş Başkanı Eti Granit ve Yönetim Kurulu’na teşekkür etti.


“Ladino’yu korumak ve gelecek nesillere aktarmak en önemli misyonlarımızdan biri”

İYT Eş Başkanı Eti Granit, konuşmasında Birliğin 1960 yılından bu yana toplum için faaliyet gösterdiğini hatırlattı. Kültürel mirasın korunması ve özellikle Ladino dilinin yaşatılarak gelecek nesillere aktarılmasının İYT’nin temel misyonlarından biri olduğunu vurguladı.


Granit, gecenin gerçekleşmesine destek veren kurumlara teşekkür ederken, İYT Eş Başkanı ve Moatsa Başkanı Ovi Roditi Gülerşen’e, Yönetim Kurulu ve Moatsa üyelerine de katkı ve katılımları nedeniyle teşekkürlerini sundu.



Konuşmaların ardından sahneye çıkan Kobi Zarco, izleyicileri adeta müzikal bir zaman yolculuğuna çıkardı. Ladino, Türkçe ve İbranice şarkıları seyircilerin de katılımıyla seslendiren Zarco, her parçanın taşıdığı anıları ve hikâyeleri kendine özgü esprili anlatımıyla paylaştı.


Özellikle Ladino şarkıları, yalnızca bir konser repertuvarının parçası değil, Sefarad kültürünün kuşaktan kuşağa taşınan hafızası olarak gecenin merkezinde yer aldı.



Konserin dikkat çeken anlarından biri de Zarco’nun İYT tarafından İbraniceye çevirtilerek yayımlanan “Edirne Yahudi Yemekleri” kitabından söz etmesi oldu.


Kitabın kendisine çocukluk yıllarındaki Sefarad sofralarını ve evlerde pişen yemekleri hatırlattığını anlatan Zarco, eseri kültürel bir hazine olarak nitelendirdi ve bu mirasın gelecek nesillere aktarılmasının önemini vurguladı. İYT, kitabın satışından elde edilen geliri Eğitim ve Burs Fonu’na aktararak kültürel mirasın korunmasını gençlerin eğitimine destekle buluşturuyor. 

Kitabı satın alan herkes bu anlamlı mitzvaya ortak olabilir. Kitabı temin etmek isteyenler buraya tıklayabilir. 




İYT gece boyunca kitabın satışını da gerçekleştirdi. Kitap satışından elde edilen gelirin öğrencilerin eğitimine destek olmak amacıyla İYT Burs Fonu’na aktarılması, kültürel mirası yaşatma çabasını toplumsal dayanışmayla buluşturdu.


Programında Selihot ezgilerine de yer veren Kobi Zarco, yaklaşık iki saat boyunca aralıksız sahnede kaldı ve performansıyla seyircilerden büyük alkış aldı.


Ancak gecenin belki de en değerli sonucu sahnedeki müziğin ötesindeydi.

Farklı kuşaklardan yüzlerce insan aynı salonda buluştu; birlikte şarkı söyledi, geçmişi hatırladı ve ortak kültürünü yeniden paylaştı.


“Ladino Mi Amor” gecesi, Ladino’yu yaşatmanın yalnızca bir dili korumak değil anıları, müziği, mutfağı ve kuşaklar arasındaki bağı da korumak olduğunu bir kez daha gösterdi.

İYT, kültürün etrafında toplumu bir araya getirerek geceye adını veren “Mi Amor”un ruhuna uygun biçimde birlik, sevgi ve neşeyi aynı salonda buluşturdu.


 


Venedik Film Festivali’nde ödül alan İsraelli yönetmenler Yuval Abraham ve Rachel Szor’un “NAZA” belgeseli, İsrael’de sert bir tartışmanın merkezine yerleşti.


Film, 24 anonim asker ve istihbarat mensubunun ifadelerine dayanarak Gazze’deki askeri operasyonlarda sivil kayıpların sistematik biçimde göze alındığını öne sürüyor.


IDF ise bu iddiaları kategorik olarak reddediyor ve anonim kaynakların kimliklerinin, görevlerinin ve anlatılan olaylarla gerçekten bağlantılı olup olmadıklarının doğrulanamadığını belirtiyor.


Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir’in daha önce vurguladığı çizgi, IDF’nin operasyonlarını İsrael hukuku ve uluslararası hukuk çerçevesinde yürüttüğü ve askerlerin sivillere yönelik sorumluluğunu koruduğu yönünde.


IDF’nin NAZAya verdiği resmi yanıtta da ordunun askeri hedeflere yönelirken sivillere verilecek zararı en aza indirmek için kapsamlı önlemler aldığı özellikle vurgulanıyor. Ayrıca hedef seçimi ve saldırı onaylarının yapay zeka tarafından değil, insanlar tarafından verildiği belirtiliyor.


Bu tartışmanın göz ardı edilmemesi gereken diğer boyutu ise Hamas’ın sivil alanları askeri amaçlarla kullanması. IDF, operasyonlarda okullar, camiler, hastaneler ve konutlarda veya yakınlarında silah depoları, tünel girişleri, komuta merkezleri ve roket sistemleri tespit edildiğini bildiriyor.


Bağımsız uluslararası değerlendirmelerde de Hamas ve diğer silahlı grupların yoğun nüfuslu sivil bölgelerden faaliyet göstermesine ilişkin bulgular bulunuyor; ancak tek tek IDF iddialarının kapsamı ayrıca tartışılmaya devam ediyor.


Israel Hayom yazarı Amnon Lord ise tartışmayı tarihsel açıdan çok daha çarpıcı bir noktaya taşıyor. Lord, Heinrich Himmler’in Mayıs 1943’te Ernst Kaltenbrunner’e gönderdiği mektuba atıfta bulunarak, Nazi yönetiminin Yahudilerin sözde “ritüel cinayetler” işlediğine ilişkin eski kan iftirasını, İngiltere ve ABD’de antisemitizmi körükleyecek bir propaganda aracına dönüştürmek istediğini hatırlatıyor.


Lord’a göre bugün İsrael askerlerinin sivilleri bilinçli olarak öldüren bir güç şeklinde genelleştirilerek sunulması da benzer biçimde Yahudilere ve İsrael’e yönelik nefreti besleme riski taşıyor. Bu tarihsel paralellik Lord’un yorumudur ancak NAZA etrafındaki tartışmanın neden yalnızca bir sinema tartışması olmadığını ortaya koyuyor.


Filmin iddiaları ile IDF’nin resmi açıklamaları arasındaki keskin çelişki nedeniyle kamuoyunun önünde önemli bir soru duruyor: Bir savaşın gerçekliği anlatılırken terör örgütlerinin siviller arasındaki faaliyetleri ve ordunun sivilleri korumaya yönelik tedbirleri anlatının dışında bırakılırsa ortaya çıkan tablo ne kadar eksiksiz olabilir?


Kaynaklar: Israel Hayom – Amnon Lord

IDF resmi açıklamaları Reuters; The Times of Israel.


 




1930’larda Cambridge Üniversitesinden yetişen parlak, zeki, yakışıklı, güzel konuşan, cazibe yüklü beş İngiliz genciydiler: Kim Philby, Anthony Blunt, Guy Burgess, Donald Maclean ve John Cairncross. Hepsi “bizden”di, istihbarat anlamında: Güvenilir, bol içkici, iyi ailelerden, hikaye anlatan, insanları etkileyebilen ve sağlam yalanlara inandırabilen. Hepsi kendi ülkelerine ihanet ederek Sovyet casusu oldular. Tarihe “Cambridge Beşlisi” olarak geçerler.

  

1930’larda İngiliz toplumu üst tabakasının bir kesimi (özellikle Cambridge ve Oxford gibi yüksek eğitim kurumlarında okuyanlar) Sovyet Komünizmine hayrandılar. Daha doğrusu İngiliz İmparatorluğu’na ve kapitalist (serbest rekabet) sisteme karşı idiler. Lenin’in devrimi (1917-1924) ve devamın dayeni ve ütopik bir yaşam tarzı, kimsenin doğuştan ayrıcalıklı sayılmadığı, kimselerin sömürülmediği, ideal bir toplum vadediyordu. Kapitalizmin en büyük darbesini yediği 1929 buhranı da belki serbest piyasa ideolojisinin sonunun gelmekte olduğu izlenimini uyandırıyordu.

  

Sovyet istihbarat örgütü (NVKD) bu ortamdan yararlanarak Cambridge’e uzandı ve yıllar içerisinde Moskova’ya sempati besleyen beş İngiliz gencini “yüksek ülküler” uğruna (biraz para, arkadaşlık ve seksin yanında) emrine aldı. İngiliz İstihbarat servislerinin (MI5, MI6, SIS) en önemli kademelerine kadar yükselenlerden Kim Philby bir ara Rusya’ya karşı istihbarat savaşı vermesi gereken bölümün bile başına geçerek İngiltere ve Batı ittifakına ağır darbe indirdi.

  

Neden bu akıllı ve bilgili gençler bir demokrasiyi yaralama amacıyla dünyanın en vahşi ve acımasız diktatörlerden birine yaranmayı tercih ettiler? Başlangıçta bir efsaneye inandılar: Moskova’nın dünyaya sosyalist refah getirme gayretine! Paradan yana sıkıntıları yoktu, iyi eğitim görmüşlerdi, genellikle rahattılar fakat onlara bu ortamı sunan sisteme isyan ediyorlardı. Neden yoksul ulusların yardımına koşmuyorlardı? Çevrelerindeki aşırı zenginlik kapitalizmin sonucuydu, o halde hasmı desteklemek gerekliydi.

  

Sapına kadar karşı oldukları Nazi Almanya’sının Sovyetler ile 1939’da imzaladığı ve Polonya’yı parçalamaya yönelik Molotov- Ribbentrop Paktı bile gözlerini açmaya yetmedi. İkinci Dünya Savaşından sonra Kızıl Ordu’nun birer birer Doğu Avrupa ülkelerine komünizmi dayatmasına Batılıların karşı gelmeyeceğini içeriden bildirerek Stalin’e destek verdiler. İstihbaratları sayesinde yüzlerce, binlerce Polonyalı, Macar ve Litvanyalı vatansever Ruslar tarafından yakalandı ve kurşuna dizildi.

  

1950’lerin başlarında Sovyetlerden iltica eden subaylar İngiliz istihbaratının kalbine yerleşen casusları açığa çıkarmakla birlikte hükümetler utançlarından ve skandal korkusundan Cambridge casuslarını hapse atmaktansa bazılarının Moskova’ya kaçmalarına bile göz yumdular.

  

2020’lerde İngiltere’de ayni saf eğilimin bir başka versiyonuna mı tanık oluyoruz? Filistin halkına karşı acıma duyguları, Hamas’a arka çıkan Yeşil Parti, bazı siyasetçilerin Marksist geçmişlerinden kaynaklanan Batı savunmasını zayıflatma arzusu, Trump karşıtlığını zirveye tırmandıran BBC…

  

İngiliz seçmen havuzunun %10’una yakınını Müslümanlar oluşturuyor fakat bazı bölgelerde bu ağırlık % 30’a yükseliyor. 2024 yılında İşçi Partisinin hassasiyetini yetersiz bulan bazı adaylar bölgelerinde “Gazze, Gazze” diyerek seçim kazandılar. Ayni durum ile karşı karşıya gelmek istemeyen yeni İşçi Partisi Başbakanı Andy Burnham, Dışişleri Bakanı Ed Miliband’a açık çek verdi: “Yerleşimcilerin Batı Ürdün (Yehuda ve Şomron) ekonomilerini gerilet ve İsrail’e gözdağı ver”.

 

İngiliz halkı bu kadar saf mı? BBC ve diğer anaakım tv kanalları yüzünden İsrail’in itibarı bir hayli yara aldı. Fakat özellikle solcu İşçi Partisi ondan daha aşırı sosyalist davranan Yeşiller’e oy kaptırdı. Tedbir almaya mecburlar ve olası tepkiyi yumuşatmak için de öne “onurlu İngiliz Yahudisi” Ed Miliband’ı sürdüler.

  

Londra’nın bu kararının hükmü bir dahaki seçimlere kadardır. Sağcı Reform veya geleneksel Muhafazakârlar hükümeti kurarlarsa, kaldırmaları veya değiştirmeleri gündeme gelir.

 

Arada İsrail seçimlerinden sonra olası bir iktidar değişikliği Avrupa’da yankı bulur. Tabii İsrail seçmeni “gözdağına” prim vermek yerine tekrar Bibi’ye sarılmazsa!

 

Ralf ARDITTI

 

 

IYT dip not :

İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.


Bir önceki yazımı okudunuz mu?








Featured Posts
Recent Posts
Archive
Search By Tags
Follow Us
  • Whatsapp
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
bottom of page