İZ BIRAKANLAR
Nobel'e Uzanan Hayatlar • Bölüm 1 / 15
Doktor Olamadı… Milyonlarca İnsanın Hayatını Kurtardı
Gertrude Belle Elion (1918–1999)
Bir laboratuvarın kapısından yalnızca kadın olduğu için geri çevrildi…
Doktora eğitimini maddi imkânsızlıklar nedeniyle tamamlayamadı…
Hiçbir zaman "Doktor" unvanını alamadı…
Ama geliştirdiği ilaçlar sayesinde bugün milyonlarca insan yaşamaya devam ediyor.
İşte bu nedenle Gertrude Belle Elion, yalnızca Nobel Ödülü kazanan bir bilim insanı değil insanlığa umut bırakan gerçek bir "İz Bırakan"dır.
1918 yılında New York'ta dünyaya gelen Gertrude Belle Elion, Litvanya ve Rusya'dan Amerika'ya göç etmiş Yahudi bir ailenin çocuğuydu.
Ailesi, birçok göçmen Yahudi aile gibi eğitime, çalışmaya ve topluma faydalı olmaya büyük önem veriyordu.
Çocukluk yıllarında dedesini mide kanseri nedeniyle kaybetmesi, onun hayatının yönünü değiştiren en önemli olaylardan biri oldu.
Henüz on beş yaşındayken, bir gün kanser ve benzeri hastalıklarla mücadele edecek ilaçlar geliştirmeye karar verdi.
Büyük Buhran yıllarında üniversiteden üstün başarıyla mezun olmasına rağmen, kadın olduğu için araştırma laboratuvarlarında iş bulmakta büyük zorluk yaşadı.
Bir süre öğretmenlik yaptı, sekreter olarak çalıştı ve akşamları eğitimine devam etti.
Doktora programına kabul edilmesine rağmen tam zamanlı çalışmak zorunda olduğu için eğitimini tamamlayamadı.
1944 yılında Burroughs Wellcome Araştırma Laboratuvarı'nda Nobel ödüllü bilim insanı George H. Hitchings ile çalışmaya başladı.
Bu ortaklık, modern ilaç geliştirme yöntemlerinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Elion ve çalışma arkadaşları, hastalığın biyolojik mekanizmasını hedef alan akılcı ilaç tasarımı yöntemini geliştirdiler.
Bu yaklaşım, tıp dünyasında adeta bir devrim yarattı.
Onun çalışmaları sayesinde çocukluk çağı lösemisi tedavisinde büyük ilerlemeler sağlandı.
Organ nakillerinde reddi önleyen ilaçların geliştirilmesine katkıda bulundu.
Lösemi, gut, sıtma ve bağışıklık sistemi hastalıklarının tedavisinde kullanılan birçok ilacın geliştirilmesinde öncü rol oynadı.
Daha sonra AIDS tedavisinde kullanılan ilaçların geliştirilmesine de bilimsel temel oluşturan çalışmalar yaptı.
1988 yılında, George Hitchings ve Sir James Black ile birlikte Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görüldü.
Ancak onun başarısını özel kılan yalnızca Nobel değildi.
Gertrude Elion hiçbir zaman doktora diploması almamıştı.
Buna rağmen dünyanın önde gelen üniversiteleri, bilime yaptığı olağanüstü katkılar nedeniyle kendisine çok sayıda fahri doktora unvanı verdi.
Bu durum, bilginin ve azmin bazen akademik unvanların çok ötesine geçebileceğinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Yahudi Kimliği ve Yaşam Felsefesi
Gertrude Elion, Yahudi kimliğini ön plana çıkaran bir bilim insanı olmadı ancak ailesinden aldığı eğitim anlayışı, çalışkanlık, öğrenmeye verilen önem ve insanlığa hizmet etme sorumluluğu onun hayatını şekillendiren temel değerler arasındaydı.
Birçok araştırmacı, onun yaşamını Yahudi geleneğinde önemli bir yere sahip olan "Tikkun Olam" (Dünyayı daha iyi bir yer haline getirme) anlayışının bilim dünyasındaki yansımalarından biri olarak değerlendirir.
Hayatı boyunca evlenmedi ve çocuk sahibi olmadı. Kendisini tamamen bilime adadı. Bir röportajında söylediği şu söz, yaşamını en güzel şekilde özetliyordu:
"Bilim benim hayatımdı."
Bugün dünyanın dört bir yanında kullanılan sayısız ilaçta onun fikirleri yaşamaya devam ediyor.
Belki de gerçek başarı, kazanılan ödüllerde değil hiç tanımadığınız insanların hayatına dokunabilmektedir.
Bir Nobel madalyası zamanla bir müzede sergilenebilir.
Ama insanlığa bırakılan gerçek miras, nesiller boyunca yaşamaya devam eder.
Bazen en güçlü izler, sessizce yazılır.
İz bırakanları hatırlamak ise, geleceği daha bilinçle kurmanın bir yoludur.
Biliyor muydunuz?
Gertrude B. Elion, Nobel kazanan çok az sayıdaki doktora diploması olmayan bilim insanlarından biridir.
Çalışmaları sonucunda geliştirilen ilaçlar, çocukluk çağı lösemisine yakalanan çocukların yaşam şansını önemli ölçüde artırdı.
Kariyeri boyunca 45'in üzerinde patente katkıda bulundu ve birçok genç bilim insanının yetişmesine destek verdi.
Nobel Prize – Gertrude B. Elion Biographical Interview Daha Derin Araştırmak İsteyenler İçin
Ovi R. GÜLERŞEN
Bir önceki İz Bırakanlar yazımı okumak için tıklayın.
Yahudi karşıtlığının artmasıyla birlikte İsrael'e göç etme isteği de artıyor, ancak İsrail henüz bu göçün toplumu derinden yeniden şekillendirme potansiyelini kavrayamadı.
Son haftalarda haberleri takip eden herkes, yurt dışında bulunan İsraellilerin oy kullanmak için aceleyle eve dönmelerinin yarattığı heyecanı kaçırmış olamaz. On binlerce kişi, seçim öncesinde her türlü yolu deneyerek ve neredeyse her ne pahasına olursa olsun İsrael'e dönmeye çalışıyor.
Ancak gürültünün ötesine bakabilen herkes, İsrael'in demografik endişelerine gizli bir yanıt da görebilir: tartışmada neredeyse tamamen yok sayılan, ancak ülkenin geleceği üzerinde neredeyse her şeyden daha büyük bir etkiye sahip olabilecek bir değişken. Bu değişken aliyah'tır.
İsrael'in demografik tartışması büyük bir kör noktadan mustarip. Ülke nüfusunun esasen sabit olduğunu ve toplumun farklı kesimleri arasındaki güç dengesinin yalnızca doğum oranları tarafından belirleneceğini varsayıyor. Bu görüş, İsrael Devleti'nin kuruluşundan bu yana Siyonizmin elindeki en önemli araçlardan birini göz ardı ediyor.
İsrael toplumunu, ekonomisini ve hatta siyasi haritasını birkaç yıl içinde yeniden şekillendirebilecek bir gelişme varsa, o da diasporadan gelen liberal, Siyonist Yahudilerin, aralarında İsrail'den göç etmiş ve geri dönmeyi seçmiş olanların da bulunduğu büyük bir aliyah dalgasıdır. Ancak potansiyeline rağmen, bu konu seçim tartışmalarında neredeyse hiç yer almıyor ve çoğu siyasi parti tarafından çok az ilgi görüyor.
Son haftalarda, Times of Israel, New York'taki artan antisemitizm ve siyasi gelişmelerin ortasında ABD'li Yahudiler arasında aliyah başvurularının açılmasına yönelik artan ilgiyi haberleştirdi. Kuzey Amerikalı Yahudilerin İsrail'e göç etmesine yardımcı olan Nefesh B'Nefesh'e göre, Kasım 2025 belediye başkanlığı seçimleri ile Temmuz 2026 arasında New York'tan yapılan aliyah başvuruları, bir önceki yılın aynı dönemine göre %31 arttı.
Gerçeklik değişiyor, ancak İsrael, aliyah'ı ülkenin geleceğini şekillendirmek için stratejik bir araçtan ziyade, büyük ölçüde sembolik bir ulusal hedef olarak ele almaya devam ediyor. Potansiyel muazzam. Dünyanın dört bir yanındaki milyonlarca Yahudi, İsrail ve Siyonist fikirle özdeşleşirken, aynı zamanda açık, demokratik ve kapsayıcı bir Yahudi kimliği arıyor. Onlar için İsrael’e, bir sığınaktan çok daha fazlası olabilir. Bir yuva olabilir.
Bu, ulusal bir fırsatı temsil ediyor. Böyle bir aliyah dalgası sadece İsrael'in nüfusunu artırmakla kalmayacak; doktorları, araştırmacıları, eğitimcileri, girişimcileri, bilim insanlarını ve yüksek teknoloji uzmanlarını, uluslararası bağlantılar, yatırımlar ve dünyanın dört bir yanındaki başarılı Yahudi topluluklarında biriken deneyimle bir araya getirecektir.
Bu durum İsrael'in ekonomisini, inovasyonunu ve ulusal direncini güçlendirirken, aynı zamanda İsrail toplumunun demografik ağırlık merkezini de değiştirecektir. Eğer 1 milyon liberal, eğitimli ve toplumsal sorumluluk bilincine sahip göçmen buraya gelirse, güç dengesi önemli ölçüde değişecektir.
Bu nedenle, konu etrafındaki siyasi sessizlik oldukça şaşırtıcı. Birçok parti, İsrael'in bir veya iki nesil sonra nasıl görüneceğine büyük önem veriyor, ancak demografik dengeyi on yıllar yerine yıllar içinde etkileyebilecek tek aracı göz ardı ediyor. Eğer bu konuya değinmezlerse, nadir bir fırsatı kaçıracaklar. Bağlantılı ve küreselleşmiş bir dünyada, genç ve eğitimli insanlar hayatlarını başka yerlerde kurmayı kolayca seçebilirler. Eğer İsrael, liberal Yahudi diasporası için doğal ve çekici bir yuva olarak kendini sunmazsa, İsrail toplumu hem çeşitliliği hem de ulusal direnci güçlendirmek için en önemli stratejik varlıklarından birini kaybedecektir.
Asıl soru, Diaspora Yahudilerinin aliyah yapmak isteyip istemeyeceği değil. Birçoğu zaten bu soruyu kendine soruyor. Asıl soru, İsrael'in onları nasıl davet edeceğini, onları nasıl bünyesine katacağını ve aliyahı ulusal gündemin en üst sırasına nasıl yerleştireceğini bilip bilmeyeceğidir. Aliyahı nostaljik bir slogan olarak görmeyi bırakıp, gerçekte ne olduğunu anlamaya başlamanın zamanı geldi: İsrail'in en önemli stratejik varlıklarından biri.
Kaynak: İsrael Hayom
Yazar, Aliyah'ı destekleyen özel bir sosyal etki girişimi olan Belong'un başkanı ve kurucusudur.
Yıllarca süren bekleyiş ve yurt dışından stoklama sürecinin ardından, güzellik devi Sephora İsrael'de kapılarını açıyor. İlk mağazalar nerede açılacak ve 20 Ağustos'tan itibaren raflarda hangi koleksiyonlar yer alacak? Alışverişe çıkmadan önce bilmeniz gereken her şey burada.
Yıllarca süren söylentiler, bekleyiş ve heyecanın ardından nihayet gerçekleşiyor: Sephora İsrail'e geliyor. Güzellik devi için 20 Ağustos'ta ülke genelinde altı bağımsız mağaza ve beş özel satış köşesi açılacak. Marka, yerel bayilik şirketi Glam42 tarafından İsrael'e getiriliyor.
İlk mağazaların açılacağı yer
Zincir, lansman için İsrael'deki ilk şubeleri için başlangıçta üç büyük alışveriş merkezini seçti: Tel Aviv'deki Azrieli Mall, Ramat Gan'daki Ayalon Mall ve Yeruşalayim'deki Azrieli Mall Malha .
İlerleyen dönemde üç ek bağımsız mağazanın yanı sıra mevcut mağazaların içinde kurulacak beş özel Sephora satış köşesinin daha açılmasıyla zincirin ülke genelindeki varlığı genişleyecek.
Sorun şu: Şimdilik büyük markalar yok.
Birçok İsraellinin yurtdışı alışveriş planlarında vazgeçilmez bir yer edinen bir zincirin gelişi memnuniyet verici bir haber olsa da, heyecanı biraz azaltabilecek önemli bir sorun var.
Yurt dışında alışveriş yapanların Sephora'ya akın etmesinin başlıca nedenlerinden biri, daha önce İsrael'de düzenli olarak bulunmayan bazı popüler makyaj, cilt bakım ve parfüm markalarının muazzam çeşitliliğidir.
Şimdilik ise İsrael'deki mağazalar yalnızca zincirin kendi markası olan Sephora Collection ürünlerini satacak. Bu da, dünya çapında Sephora tarafından satılan en popüler uluslararası markaları İsrael raflarında bulmayı uman herkesin, yerel bayinin ithal ettiği marka yelpazesini genişletmesini beklemek zorunda kalacağı anlamına geliyor.
