Los sefaradim ke vinieron al Imperio Otomano de Espanya i mas despues de la Italya en el siglo 16, en aresentandosen en el imensyo payiz muzulmano siertos de eyos preferaron morar en Damasko i en Alepo onde egzistiyan viejas chikas komunidades djudiyas afin, de profitar del komersyo entre el Oriente i la Evropa.
El kamino de la seda fue siempre un trajeto importante para los sefaradim ke en ambezandosen a avlar el arabo i el turko fueron kapaches de enrikesersen del komersyo en tranzito entre el Oriente i la Evropa.
El eskrivano italiano rabino Moses Bassola de Ancona ke vijito Damasko en el anyo 1522 konto serka de 500 famiyas djudiyas ke los yamavan “morescos” los kualos se mesklaron kon los muevos vinideros sefaradim ke avian por lo mas biviendo anyos en Sicilia. Malgrado ke todos bivian en kuartyeres diferentes kada grupo teniya su propya sinagoga kon su rabino i su rito partikular.
Ansi kon los anyos estos grupos se mesklaron i formaron un puevlo unido ke dainda egziste a traverso el mundo.
En el siglo 19 los de Alepo i los de Damasko kontinuaron a avlar el ladino ma esta vez en mesklandolo kon munchos biervos arabos.
Tuvieron siempre sus uzo partikular del ebreo liturjiko en sus orasyones.
La mayoriya de los djudyos biviendo dentro de las frontieras de la Siriya moderna fueron siempre rikos i talentuozos en el komersyo i la finansia.
En Damasko los kuartyeres djudyos eran uno al lado de otro kon los kuartyeres kristyanos onde djudyos i kristyanos se frekuentavan en no tenyendo una amista profunda.
Para pueder bivir en pas sea los djudyos komo los kristranos i mizmo los muzulmanos nunka se adjuntaron i ansi bivieron kada uno por si.
Es en este atmosfero ke akontesyo en Febrero 1840 el kavzo de akuzasyon de los djudyos de Damasko.
Los djudyos fueron akuzados de omisidyo sin pekado por las otoridades otomanas inyorentes i krualas sin tener mizmo provas de la verasidad de las akuzasyones.
Ademas siertos de los adjentes konsularyos de payizes evropeos miraron sin verguensa de akuzar los djudyos del omisidyo del papaz Thomas de Camangiano orijinaryo de Sardinya i de su moso sin pueder provarlo.
No mankaron de transpozar el antisemitizmo de las peryodas las mas eskuras de la Edad Medya en esta sivdad onde eya no egzistiya.
Ansi estos 2 faktores de akuzasyon abastaron a ke una trajediya naska al seno de la Evropa de akea epoka.
Los kristyanos de la sivdad vyendo la disparisyon del papaz i de su moso, empesaron a akuzar los djudyos de averlos matado para pueder empleyar sus sangres en el aprontamiento de la matsa de Pesah.
El konsul fransez Ratti-Menton ke sovre el akordo egzistente entre los Otomanos i los Fransezes devia ser el ke devia de okuparse del kavzo, prefero deshar esta responsabilita al Sherif Pasha governador ejipsyano de la sivdad, ansi la prosedura fue turka i no franseza.
La akuzasyon kalomnyana del krimen ritual no egzistiya del todo en la tradisyon oryantala visto ke los reyes Otomanos kon sus ‘firmanes’ afirmaron siempre la libertad de los kultos i interdisieron kon penas graves en kavzo de empedirla. Ma esto no fue la manera kon la kuala el konsul i el pasha se okuparon del kavzo.
El konsilyo del pasha i ansi el konsul sin provas en la mano akuzaron los djudyos i es ansi ke un povre kuafor fue arestado i sometido a una ‘falaka’ de 200 dadas de latidos en las plantas de sus piezes.
Ademas le apretan la kavesa kon un turnikete al kual no puede rezistir acheta lo ke sus torturadores le diktan.
El deklara 7 notavles djudyos komo kulpavles: el rabino Michaan Yehouda, Moise Aboulafia, David Harari, su tio Joseph i sus ermanos Isaac i Aron i Joseph Liniado.
El moso de Davis Harari ke fue a su torno sometido a la falaka deklaro ke su maestro fue uno de los ke kometyo el omisidyo.
Los akuzados siendo arestados inyegaron los faktos malgrado los suplisyos ke les fueron aplikados. Joseph Harari muryo de vista i solo Moise Abulafia rekonosyo de todo achetar i mizmo konvertirse al islam para salvarse de los suplisyos.
Joseph Liniado sovre las yagas ke le izyeron muryo 10 diyas mas tadre. El pasha en despartes sometyo el moso de Harari de muevo a la falaka, el kual dyo muevos nombres de la famiya Farhi donde el prezidente de la komunidad Isaac Picciotto ke fue interrojado esta vez por el Konsul fransez en su lugar mizmo, lo ke fue la mas grande falta de su karyera.
El sinyor prezidente era protejado por el konsul Austriako M. Merlatto el kual a su torno insistyo a estudiar el kavzo de Isaac Picciotto, oponendose a la justisya de Sherif pasha. Adreso a Vienna un largo raporto el kual fue trasmetido a James de Rothschild konsul de la Austria en Paris sovre kualo el kavzo fue estudiado por el governo Fransez.
Adolphe Cremieux ombre politiko importante se okupo del kavzo i la prensa ampeso a publikar malgrado la opozisyon del Quai d’Orsey (ministeryo del estranjero Fransez) las polemikas sovre la situasyon de los djudyos de Damasko.
Visto la opinión negativa de la politika del governo Fransez, Cremieux se adreso en vijitando Londra a Sir Moses Montefiore el kual se okupo del kavzo de serka en azyendo bastantes esforsos para render attentivo el publiko britaniko i mizmo espertar la opinión mondyala.
Cremieux i Montefiore kada uno de su parte se adresaron al prezidente del konsilyo Fransez i a la Reyna Victoria para demandar apoyo a una delegasyon ke se rendera en Ayifto para diskutir del kavzo kon el viche rey Mohamed Ali.
Cremieux no resivyo dingun apoyo de la administrasyon Franseza, por kontra la reyna Victoria deklaro su ayudo en azyendo deklarasyones a la prensa evropeya en favor de los djudyos aprezados.
Mohamed Ali preokupado de la propaganda negativa enverso del Ayifto i keryendo mostrar una figura favoravle de su payiz dyo el orden en la prezensya de Sir Monrefiore i Adolph Cremieux de liberar los akuzados i a Sherif de retornar al Cairo. Verso esto Aboulafia se repintyo de trokar su relijyon i el kuafor disho ke todas sus deklarasyones son falsas i ke el fue forsado a avlar mintiras. Ansina se eskapa la istorya trajika de los djudyos de Damasko.
Grasias a este evenemento trajiko de Damasko ke reboltoneo la opinión mondiala fue dechizado unos kuantos anyos mas tadre la kreasyon de la Aliansa Israelita Universala.
I al final, la ipokreziya i el antisemitizmo de la Fransya de akel tiempo impidyo la publikasyon de los raportos sovre lo ke se paso en Damasko, los kualos asperaron 150 anyos para salir en medyo.
Dr.Selim Salti
Es ke meldatesh la eskrita de una semana antes?
Yahudilik dışarıdan bakınca kolay anlaşılan bir şey değildir. Çünkü Yahudilik tek bir kalıba sığmaz. Din de değildir sadece, millet de değildir sadece. Kültür, soy, gelenek — bunların hepsi var içinde, ama hiçbiri tek başına yetmez.
Yahudilik bunların hepsinin birlikte yaşadığı çok eski bir aile hafızasıdır.
Annesi Yahudi olan biri, inanmasa da Yahudi kabul edilir. Sinagoga gitmese de kaşer yemese de Tanrı hakkında şüpheleri olsa da Yahudi kalır. Başka dinlerin kolay anlayacağı bir şey değildir bu. Çünkü birçok dinde inanç merkezdir — inanırsan içindesindir, inanmazsan dışındasındır. Yahudilikte ise mesele sadece inanmak değildir. Mesele devam etmektir.
Yahudi halkı kendini binlerce yıldır bir aile gibi korudu. Bu aile bazen ülkede yaşadı, bazen sürgünde. Bazen devlet kurdu, bazen gettolara kapatıldı. Bazen zenginleşti, bazen yakıldı, kovuldu, suçlandı, yok edilmek istendi. Ama her defasında aynı soruya geri döndü: biz kimiz ve çocuklarımız ne olacak?
Yahudiliğin amacı başkalarından üstün olmak değildir. Ama dışarıdan bakanlar bunu çoğu zaman böyle anladı. "Seçilmiş halk" sözünü kibir sandılar. Oysa Yahudi geleneğinde seçilmişlik çoğu zaman ayrıcalık değil, sorumluluk demektir. Daha kolay bir hayat değil, daha ağır bir yük demektir. Hatırlamak, korumak, aktarmak, unutmamak demektir.
Bir aile kendi adını, geçmişini, sofrasını, mezarlarını, dualarını ve çocuklarını korumak isterse bu kibir değildir. Ama aynı şeyi milyonlarca kişilik eski bir halk yaptığında, bazıları bunu dışlama gibi görür.
İşte Yahudiliğin "yabancı" görünmesinin nedeni burada başlar.
Yahudi halkı tam olarak dine benzemez, tam olarak millete benzemez, tam olarak ırka da benzemez. Farklı ülkelerde, farklı dillerde, farklı görünümlerle yaşamış bir halk — ama içlerinde hep aynı şeyi taşıyan. Tanrı, Ahit, Tora, aile, tarih ve halk birbirinden ayrı değildir Yahudilikte. Hepsi aynı anda, aynı insanın içinde yaşar.
Bu yüzden Yahudilik tek kelimeye sığmaz.
Yahudilik, bir halkın kendini unutmama biçimidir.
Antisemitizmin en derin kaynaklarından biri de belki budur. Yahudi halkı erimeyi reddetti. Başkalarına benzemeyi reddetti. Yok olmayı reddetti. Kendi hafızasını, kendi ailesini, kendi Tanrı anlayışını, kendi acısını ve kendi umudunu korudu.
Yahudi "biz bir aileyiz" dedi. Bazıları bunu "siz kendinizi üstün görüyorsunuz" diye duydu. Yahudi "biz farklıyız" dedi. Bazıları bunu "siz bizi dışlıyorsunuz" diye anladı. Yahudi "biz unutmayacağız" dedi.
Bazıları bunu "siz neden hâlâ varsınız?" diye öfkeyle karşıladı.
Oysa mesele üstünlük değil, devamlılıktır.
Yahudilik bir başkasını küçültme projesi değildir. Bir halkın kendini yok olmaktan koruma çabasıdır.
İnsanların kendi ailelerini, çocuklarını, soyadlarını, evlerini ve geçmişlerini koruması ne kadar doğal ise, Yahudi halkının bunu binlerce yıllık büyük bir aile olarak yapması da o kadar doğaldır.
Yahudi halkı tarih boyunca çok şey kaybetti. Toprak kaybetti, şehir kaybetti, aileler kaybetti, milyonlarca can kaybetti. Ama bir şeyi bırakmadı: "biz hâlâ buradayız" deme gücünü.
Kaybolmamak.
Ve kaybolmamak, bazen dünyanın en zor ahlaki görevidir.
Ezra BEHAR
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Cihatçı ideolojiyi ve terörünü artık tanıdık, kanıksadık.
Amaç: Cihadı dünya yüzünde hâkim kılmak
İlk hedefi de İsrael.
Önce onu yok edecekler. Sıra dünyanın diğer bölgelerine daha sonra gelecek. (Avrupa da nasibini almaya başladı zaten)
Bunu Hamas tüzüğünde açıkça yazıyor, İran 47 yıldır uluslararası platformlarda açık açık söylüyor, Hizbullah da boş durmuyor.
7 Ekim Hamas katliamı başta olmak üzere, cihatçı terörün İsrael’e büyük zararlar verdiği yadsınamaz.
Bunları görüyoruz, anlıyoruz, yaşıyoruz.
Benim anlamakta zorluk çektiğim batılı dünya. Yani önce Avrupa sonra da ABD, progresifleriyle ve hatta artık progresif olmayanlarıyla da.
Avrupa ‘’Filistin’i kurtarmak/desteklemek için değişik boyda teknelerden oluşmuş filo yolluyor Gazze’ye.
Avrupa’da Hamas’a destek gösterilerinden geçilmiyor.
Gazze’yi Hamas’tan kurtarmak için gelse filo, ben de sevineceğim. Gazeliler rahatlayacak. İsrael de.
Ama öyle değil. Gazze’yi, Filistin’i ‘’kolonyalist’’ İsraellilerden kurtaracaklar!
Önce bakalım Flistinliler kim, kolonyalistler kim?
Biraz tarih.
Filistinliler kim? Böyle bir devlet hiçbir zaman olmamış. Peki, adı nerden geliyor?
Yıl M.S. 132.
Roma İmparatoru Adrian, Bar Kohva isyanı nedeniyle ‘’Yudea’’ bölgesinde yaşayan Yahudilere kızıyor ve Yahudilerin bu topraklarla olan bağını kesmek için buraya, antik zamanlarda Yahudilerin düşmanı olan ‘’Filistin’’lilerin adını veriyor. Bir taşla iki kuş. Ne var ki İmparator bu isim değişikliğini yaptığında Filistinliler kavim olarak yedi yüzyıldır tarih sahnesinden silinmiş. ( Filocuları ve destekçilerini bu ilgilendirmez tabi.)
Anlayacağınız ‘’Filistin’’ adı politik nedenlerle yaratılmış bir narativ, bir öykü.
Haa, peki İsrael kurulduğunda bu topraklarda yaşayan Araplar yok muydu diyeceksiniz.
Tabii ki vardı.
Peki bunların bu topraklarda hiç mi hakkı yok?
Tabii ki var.
Tarih bilgilerimizi tazeleyelim.
Yahudiler, arkeolojik kazıların da ispatladığı gibi, üç bin yıldır bu topraklarda devamlılık göstermiş. *
Bazen azalarak, bazen çoğalarak.
Devlet de kurmuşlar, sürgüne de yollanmışlar.
1948 yılında B.M. kararları gereğince devletlerini ilan edince, onları çevreleyen Arapların, (Filistin diye olmayan bir devletin değil, bölgedeki Arapların) saldırısına uğramışlar, dört bir yandan.
Direnebilmişler.
Bu çatışmalarda topraklarını terekeden veya terkedilmeye zorlanan Araplar olmuş, tıpkı çevre Arap ülkelerinden kovulan veya kaçmak zorunda bırakılan Yahudiler gibi ve hemen hemen benzer sayılarda.
Ancak çevre ülkelerden kovulan Yahudilere yapılanların aksine, İsraelliler, bu toprakları paylaşıp birlikte yaşamayı defalarca önermişler burada kök salmış Arap komşularına.
Önce 1948 ‘de, sonrasında Arap ordularının başlattığı her savaştan sonra, Oslo antlaşmalarında, Başbakan Ehud Barak ve Başbakan Ehud Olmert dönemlerinde.
Ne yazık ki yapılan her barış önerisi reddedilmiş.
Neden?
Çünkü Araplar varlığını kabul zaman bu topraklarda bir Yahudi Devletinin varlığını kabul etmemişler, edememişler.
Çünkü maalesef her ‘’Filistin’’ yönetimi Yahudilerle birlikte yaşamayı değil, Yahudilerin yerine bu topraklarda yaşamayı yeğlemiş.
(Gazze’de de zaten 2005 yılından beri, yani 21 yıldır, tek İsraelli yok, (7 Ekim sonrasına kadar)
Bu tarihi gerçeklerin ışığında İsrael mi kolonyalist oluyor?
Şimdi biraz da coğrafya’ya dönelim.
İsrael’in yüzölçümü 20,770 kilometrekare.
Suriye’nin 185,180, Ürdün’ün 89,342, Irak’ın 438,317, Mısır’ın 1,001,450, İran’ın 1,648,195, ve Suudi Arabistan’ın ise 2,149,690 kilometrekare.
Yahudilerin, hele Holokost’tan sonra gidebilecekleri başka hiçbir yerleri yok.
20 bin kilometrelik, ülke adının bile haritaya yazılamadığı ufacık bir köşede sıkışıklar.
Kendilerini ‘’Filistinli’’ diye tanımlayanların ise gidebilecekleri, dindaşları veya ırkdaşlarının sahip olduğu 5,512,174 kilometrekarelik bir sahaları var. İsrael’in tam 265 misli. Yazıyla iki yüz altmış beş misli.
Yani çevresindeki Arap/İran topraklarına TAM 265 tane İsrael sokabilirsiniz!
Yanlış anlaşılmasın. Transferden bahsetmiyorum.
Tabii ki bu topraklarda yaşayanların yaşamlarını burada sürdürmeleri temel hakları. Yeter ki Yahudilerin yerinde yaşamayı değil de Yahudilerle birlikte barış içinde yaşamayı yeğlesinler.
Ve çocuklarını Yahudilere karşı kin, intikam ve nefretle değil de, sevgi ve barış ilkeleriyle eğitsinler. Ancak o zaman Ortadoğu barış yüzü görebilir.
’From the river to the sea, Palestine will be free’’ diye bağıran filocular ve destekçileri:
Yahudilerin bu topraklardaki TARİHLERİ hakkında yardımcı olabildim mi?
Karşı tarafın kaç barış önerisini reddettiğini özetleyebildim mi?
Coğrafi bağlamda İsraelin inanılmaz (!) yüzölçümüyle kendisinden 265 kere daha büyük komşuları arasında ne muazzam ve kabir (!) bir kolonyalist devlet olduğunu hala iddia edebilecek misiniz?
İran’ı, Hamas’ı, Hizbullah’ı destekleyen batılılar:
İsrael bitirilirse sıranın size geleceğini hala mı fark edemediniz?
Cihatçılara bu desteği aptallığınızdan mı, yoksa cahilliğinizden mi veriyorsunuz?
Yoksa -ağzınıza almak istemediğiniz- antisemitizmliğinizden olabilir mi?
Aklıma gelmişken, Batı Afrika’da cihatçı terör neredeyse Hristiyan bırakmadı ortalıkta. Oraya da bir “insancıl filo” düşünmez misiniz?
Ama yine aptal bir soru sormuşum.
O bölgede İsrael veya Yahudi yok ki. Dolayısıyla zulüm de olamaz. Sadece katledilen insanlar olur!!! (Ama o da kimin umurunda; değil mi, sayın Guteres?)
Bondi CHAKIM
*Kaynak: When the Stones Speak / Doron Spielman
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
