
En las dalkavos eleksyones el partido Likud salyo el primer, malgrado esto la totalitad de la opozisyon aktuala demanda del Prezidente Herzog a ke eyos sean nomados para estableser el muevo governo. Los partidos arabos seguro ke teneran una grande influensa en el muevo governo si ve el diya. Independiente de la aritmetika de las sias de la Knesset un tal governo puedra tener aksyones preokupantes en adjuntandose kon los arabos.
De mi perspektiva personel digo ke es Israel ke peryo estas eleksyones, no porke la demokrasiya no le reushe, al kontraryo el espirito demokratiko es bastante bivo, ma eyas no solven los konfliktos internos egzistentes. Los sivdadinos israelís no les emporta ken formara la koalisyon, basta ke eya garantize a kada uno de eyos ke sus demandas serán achetadas i aplikadas. Si no, los ke se aravyan i ke no les gusta el governo planifikan de no bivir mas en Israel. Si no se kree una konfiensa entre el governo i los sivdadinos, el es kondanado en demokrasiya a ser trokado a traverso eleksyones antisipadas, koza ke es popular en Israel.
Se aspera en los diyas vinideros negosyasyones entre los partidos, entre eyos avera demandas, konsesyones i mizmo akuzasyones, promesas ke kon tiempo no se respektaran i mas. Los oponentes de ayer a la okazyon se azeran haveres de los partidos en pueder i vis versa los aliados viejos se toparan entre eyos en opozisyon en las mezas de negosyasyones. Se deve rekonoser ke la sosiedad israelíana mas de las leyes i institusyones nesesita aksyones kon propozito moral, koza ke falta.
Aktualmente, por enshemplo la situasyon en Evropa no esta mas mijor de la de Israel. Basta de ver los solevantamientos ke perduran en Fransia, la panika por razones de gerra de los sivdadinos britanikos ke azen rezervas de komanya i de agua a la demanda del governo inglez. A traverso la Evropa la inseguridad ekonomika, la polarizasyon politika i los rebolteares sosyales kavzan grandes danyos en las sosiedades demokratikas del kontinento. Ademas la gerra en Ukranya kontra la Rusia se asemeja a la sereza en la kavesera de la torta. Ajustaremos a esto la influensa del islam politiko ke kavza muncho dezorden en las komunidades evropeas, mos ambeza ke el mundo pena a sintirse en pas.
Oy en Israel visto las sirkonstansyas gravas a las kualas devemos topar repuestas devemos ser unidos i tolerantes sin mirar a derechos i interesos privados visto ke la sosiedad no puede sovrevivir este djenero de egoizmo. Devemos de demandarmos de mozos para mozos kualo es muestro ovligo enfrente la nasyon, komo azer para bivir en pas i mirar de defender la ideolojia siyonista ke muestros padres mos ambezaron. Asperimos 2000 anyos kon gezera, provedad i sin defensya para retornar a la medina, a muestra tyerra, 80 anyos ay ke la defendemos kon fuerza i determinasyon, será pekado achakes de un egoizmo politiko de divizar muestra nasyon. Grasyas a sus sivdadinos unidos i patriotikos Israel se izo un payiz sin igual en el mundo, demokratiko, fuerte i riko.
I ke djinero de enshemplo devemos dar a muestros ijos? Es ke les ambezaremos ke en demokrasiya ay solo los ke ganan las eleksyones i otros ke las peryen, ke los ke peryen son diskreditados i umiliados? Por seguro ke no, ser líder ez ser responsavle i no mirar a resivir rekompensas. La responsabilita publika es una oportunidad para servir i no simplemente para egzersar el poder en pensando a su futuro. El partido ke fue eskojido i ke forma el governo tiene la otoridad de governar ma no tiene el derecho de menospresyar los ke votaron kontra el. Los partidos ke forman la opozisyon igualmente tienen responsabilitas enverso los elektores i la ovligasyon es de kontrolar el egzekutivo i si menester es de opozarse a sus dechizyones.
Seremos optimistos, kon el ayudo del prezidente Herzog esperamos ke los partidos del sentro sin los ekstremistos de la siedra komo los de la derecha i sin los arabos seran kapaches de estableser un governo por los anyos vinideros en mirando de defender de todas las maneras Israel, sovre todo en estos momentos de grandes difikultades.
Dr.Selim Salti
Es ke meldatesh la eskrita de una semana antes?


Plot Hole veya Anakronizm: Edebî eserlerde, dünya klasiklerinde bile kronolojik tutarsızlıklara, unutkanlıklara ve mantık hatalarına rastlanır. Yüzlerce karakteri ve olay örgüsünü yöneten büyük yazarlar da zaman zaman bu tür hatalar yapabilir.
Merhaba sevgili okuyucularım,
Uzun bir yolculuğun ardından yeniden bilgisayarımın başındayım. Bu hafta yazarlar için geri bildirimin ne kadar önemli olduğundan söz etmek istiyorum.
Okuyucularımdan kitaplarım üzerine aldığım yorumlar benim için çok değerli. Geçenlerde Mazal Kısmet kitabımla ilgili birkaç geri bildirim aldım. Bir okuyucum, kitapta “İsrael” diye yazdığım kelimenin Türkçesinin “İsrail” olması gerektiğini söyledi. Defalarca okumama ve düzeltmeme rağmen gözümden kaçmıştı.
Diğer bir okuyucum romanı ince ince okumuş; hikâyeyi çok beğendiğini, onu geçmişte birebir yaşadığı bir döneme götürdüğüm için teşekkür ettiğini söyledi. Ardından, “Birkaç şey var, söylesem kızar mısınız?” diye sordu.
“Tabii ki kızmam, düşüncelerinizi bilmek isterim,” dedim.
Kitaptaki bazı hataları tek tek anlattı: “Presyala” değil “presyada” yazılması gerektiğini, kahramanın doğum yaptığı tarihlerde çelişki olduğunu, “Viki de la Buklas” adının “Viki de las Buklas” olarak yazılmasının daha doğru olacağını … Bir de romanın Yahudi düğünü sahnesinde kırılması gereken ampulü damat yerine hahama kırdırmışım. Oysa bu gelenek, Kudüs’teki Kutsal Mabed’in yıkılışını unutmamak için damadın bir bardak ya da ampul kırmasıyla yaşatılıyor.
Düğün sahnesini yeniden düşündüm. Kitaptaki bilgiye dayalı unsurları hata yapmamak için çapraz kontrol etmiştim. Fakat bu sahneyi yazarken araştırma yapmadan, içgüdülerimle hareket ettiğimi fark ettim. Ampul ya da bardak kırmak Tevrat’ta yer alan bir emir değil; yüzyıllar içinde yerleşmiş bir kültür ve adet, yani minhag. Yahudi hukukunda, halahada da böyle bir eylemi doğrudan emreden bir kural yok. Belki bu yüzden sahneyi daha rahat yorumlayabildim.
Bu âdetin kökenine dair çok farklı yorumlar var. Ben sahnede, kırılan ampulün ya da bardağın hayatın ve insan ilişkilerinin kırılganlığını çifte ve davetlilere hatırlatmasını vurgulamak istemiştim. Ama evet, adetlere göre damadın kırması gereken ampulü ben hahama kırdırmışım.J
Bu geri bildirimler bana, “Acaba başka yazarlar da uzun romanlar yazarken yazdıklarının girdabına benim gibi kapıldıkları oluyor mu?” sorusunu düşündürdü ve Google’a sordum. Aman Allah’ım, benim gibi tongaya düşen ne çok yazar varmış! Üstelik bunun bir adı da varmış, öğrenmiş oldum: Plot hole ya da anakronizm.
Google’ın verdiği liste o kadar uzundu ki, bu durumu yaşayan yazarlardan yalnızca birkaçını sizinle paylaşacağım.
J.K. Rowling (Harry Potter Serisi): Rowling, seride sık sık kronoloji ve mantık hataları yapmasıyla bilinir. Örneğin, Harry Potter ve Ateş Kadehinde, Voldemort'un asasından en son öldürdüğü kişilerin gölgeleri ters sırayla çıkarken, Harry'nin babası (James), annesinden (Lily) önce çıkar. Oysa James daha önce ölmüştür (Yazar daha sonra bu hatayı kabul edip yeni baskılarda düzeltmiştir). Ayrıca ders programları, karakterlerin yaşları ve takvim günleri arasında çok sayıda matematiksel hata mevcuttur.
Sir Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes Serisi): Mantığın ve dikkatin sembolü olan Sherlock Holmes'un yaratıcısı, kendi kitaplarında büyük devamlılık hataları yapmıştır. Serinin ilk kitabı Kızıl Soruşturmada Dr. Watson, Afganistan'da omzundan yaralandığını söyler. Ancak sonraki kitaplarda bu yaranın bacağında olduğu yazılır ve Watson bacağını topallayarak yürür. Ayrıca Watson'ın eşinin ona farklı kitaplarda farklı isimlerle hitap ettiği de görülür.
Miguel de Cervantes (Don Kişot): Dünya edebiyatının ilk modern romanı kabul edilen bu eserde komik bir mantık hatası vardır. Don Kişot’un sadık uşağı Sancho Panza’nın eşeği bir bölümde hırsız Gines de Pasamonte tarafından çalınır. Ancak Cervantes eşeğin çalındığını unutup sadece birkaç sayfa sonra Sancho'yu yeniden aynı eşeğin üzerinde yolculuk ederken yazar.
Leo Tolstoy (Savaş ve Barış): Bu devasa romanda yüzlerce karakter vardır ve Tolstoy bir noktada karakterlerin yaşlarını karıştırmıştır. Romanın başlarında Natasha Rostova 13 yaşındayken, olayların üzerinden geçen zaman hesaba katıldığında ilerleyen bölümlerde mantıken olması gerekenden çok daha genç veya yaşlı göründüğü dönemler olmuştur.
Elif Şafak Zaman ve kronoloji hataları, geliştirilip unutulan karakterler / alt hikayeler, mistiklik ile mantık çelişkisi.
Ahmet Mithat Efendi: Türk edebiyatının en üretken yazarlarından biri olan Ahmet Mithat, hikayeyi alelacele yazıp matbaaya yetiştirmeye çalıştığı için çok sık mantık ve karakter hatası yapardı. Bazı romanlarında bir karakteri hikayenin ortasında tamamen unutur, bazı kitaplarında ise bir karakterin adını sayfalar sonra değiştirebilirdi.
Peyami Safa (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu): Türk edebiyatının bu başyapıtında da ufak bir devamlılık hatası dikkat çeker. Romanın başlarında başkahraman olan genç çocuk, Paşa'nın evine giderken üzerinde "eski bacakları dar bir pantolon" olduğunu söyler. Ancak ilerleyen sayfalarda aynı gün içindeki bir konuşmada, pantolonunun "bol ve rahat" olduğundan bahseder.
Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu): Feride'nin Anadolu'daki öğretmenlik günlerini anlatan romanda, zaman akışı ve takvim üzerinde bazı kronolojik boşluklar ve mantıksal zamanlama hataları olduğu edebiyat eleştirmenleri tarafından sıkça not edilmiştir. Feride'nin gittiği okulların süreleri ile toplam geçen zaman tam olarak örtüşmez.
Ve Google diyor ki ‘Yazarların bu tarz hatalar yapması, eserlerin edebi değerini düşürmez; aksine yapıtın arkasındaki "insani" üretim sürecini ve yazarların da bazen kendi kurgularının labirentinde kaybolabileceğini gösterir.’
Ve ben de diyorum ki her türlü yapıcı eleştiri güzeldir, kulaklarımızı eleştirilere açalım, eleştiri bizi daha iyiye taşıyan güçlü bir araçtır. Ben eleştiriye açığım, korkmayın kızmam, siz yeter ki okuyun düşünün ve eleştirin; aksine çoook mutlu olurum, çünkü bir şeyleri eleştirmek okuduğumuzu ve düşündüğümüzü gösterir! Siz ne dersiniz?
Bu günlük bu kadar bol okumayla ve düşünmeyle kalın…
Rahel Çela Behar
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?




İZ BIRAKANLAR
Isaac Bashevis Singer (1904–1991)
Bir dil düşünün… Bir zamanlar milyonlarca insanın evlerinde, sokaklarında, pazarlarında konuşuluyordu. O dilde şarkılar söyleniyor, çocuklara masallar anlatılıyor, kitaplar yazılıyordu.
Sonra Holokost geldi. O dili konuşan milyonlarca Yahudi öldürüldü yüzyıllardır yaşadıkları toplumların büyük bölümü yok edildi.
Ancak bir yazar, Amerika'da yaşamaya başlamasına rağmen o dilde yazmaktan vazgeçmedi.
Adı Isaac Bashevis Singer'dı. Dili ise Yidiş.
1904 yılında, o dönemde Rus İmparatorluğu sınırları içinde bulunan ve bugün Polonya'da yer alan Leoncin'de, haham bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Çocukluğunun önemli bir bölümü Varşova'nın Yahudi mahallelerinde geçti. Babası hahamdı evlerinde dinİ tartışmalar, gelenekler ve Yahudi yaşamının gündelik sorunları konuşulurdu.
Singer, bu dünyayı dikkatle gözlemledi. Ancak ailesinin beklentilerinin aksine haham olmayı değil, yazar olmayı seçti.
1929 yılında, birlikte yaşadığı Runia Pontsch ile Israel Zamir adında bir oğulları oldu. Singer, 1935 yılında Amerika'ya göç ederek New York'a yerleşti ve Yidiş dilinde yayımlanan Jewish Daily Forward gazetesinde çalışmaya başladı.
1939 yılında II. Dünya Savaşı'nın başlamasıyla, Singer'in çocukluğunun geçtiği Doğu Avrupa Yahudi dünyası büyük bir yıkıma sürüklendi. Holokost sırasında bu dünyanın önemli bir bölümü yok edildi.
Singer, 1940 yılında Almanya'dan Amerika'ya göç etmiş Alma Haimann Wassermann ile evlendi. Evlilikleri, yazarın ölümüne kadar sürdü.
Oğlu Israel Zamir ise annesiyle birlikte Britanya Mandası altındaki Filistin'e yerleşmişti. Daha sonra Kibbutz Beit Alfa'da yaşayan Zamir, gazeteci ve yazar oldu. Baba ile oğul, uzun yıllar süren ayrılığın ardından 1955 yılında yeniden bir araya geldi. Zamir, babasının bazı eserlerini İbraniceye çevirerek onun edebİ mirasının İsrail'de tanınmasına katkıda bulundu.
Kaybolan Bir Dünyayı Kelimelerle Yaşatmak
Singer'in eserlerinde Polonya'nın küçük Yahudi kasabaları, Varşova sokakları, hahamlar, tüccarlar, aileler ve sıradan insanların yaşamları yeniden canlanıyordu.
Ancak onun hikayeleri yalnızca geçmişi anlatmıyordu. Aşk, kıskançlık, inanç, kuşku, korku ve insanın kendi vicdanıyla mücadelesi gibi evrensel konuları ele alıyordu.
Gimpel the Fool, The Family Moskat, The Magician of Lublin ve Shosha en tanınmış eserleri arasında yer aldı.
Kitapları İngilizceye ve başka dillere çevrildi. Böylece Yidiş bilmeyen milyonlarca okuyucu, onun anlattığı dünyayla tanıştı.
1978 yılında Isaac Bashevis Singer, Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.
Nobel Komitesi, Polonya Yahudi kültür geleneğinden beslenen ve insanlığın evrensel durumlarını canlandıran güçlü anlatım sanatını ödüllendirdi.
Singer, Yidiş dilinde yazdığı eserleriyle Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk ve bugüne kadar tek yazar oldu.
Yidiş'ten Ladino'ya: Kültürel Hafızanın Gücü
Singer'in hikayesi, farklı coğrafyalarda yaşayan Yahudi toplumları için de anlam taşıyor.
Doğu Avrupa Yahudilerinin Yidiş dili ile Osmanlı ve Akdeniz coğrafyasındaki Sefarad Yahudilerinin Ladino dili farklı tarihsel köklere sahip. Ancak her ikisi de kuşakların anılarını, geleneklerini, mizahını ve gündelik yaşamını taşıyan önemli kültürel miraslar.
Bir dilin yaşaması yalnızca kelimelerin korunması değildir. O dili konuşan insanların hikâyelerinin de gelecek kuşaklara aktarılmasıdır.
Singer'in eserleri bunun edebiyattaki en güçlü örneklerinden biri oldu.
Isaac Bashevis Singer, 24 Temmuz 1991'de Florida'nın Surfside bölgesinde, 87 yaşında hayatını kaybetti. New Jersey'deki Cedar Park & Beth El Mezarlığı'na defnedildi.
Ardında yalnızca romanlar ve öyküler değil, büyük ölçüde kaybolmuş bir dünyanın edebî hafızasını bıraktı.
Bir dilin geleceğinden kuşku duyulabilir. Ama o dilde anlatılan hikâyeler, dünyanın başka köşelerinde yaşamaya devam edebilir.
Bazen en güçlü izler, sessizce yazılır.
İz bırakanları hatırlamak ise, geleceği daha bilinçle kurmanın bir yoludur.
Biliyor muydunuz?
Isaac Bashevis Singer, 1978 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk ve bugüne kadar tek Yidiş yazarıdır.
Annesinin adı Batsheva idi. Edebî adı “Bashevis”, annesinin adından türetilmiştir.
Ağabeyi Israel Joshua Singer ve ablası Esther Singer Kreitman da yazardı.
Barbra Streisand'ın başrolünü oynadığı 1983 yapımı Yentl filmi, Singer'in bir öyküsünden uyarlandı.
Singer'in oğlu Israel Zamir, İsrail'de gazeteci ve yazar olarak çalıştı; babasının eserlerinin İbraniceye kazandırılmasına katkıda bulundu.
İzlemek İsteyenlere
Isaac Bashevis Singer's Yiddish Speech at a dinner celebrating his
Nobel Prize in Stockholm 1978
Daha Derin Araştırmak İsteyenler İçin
Nobel Prize – Isaac Bashevis Singer, Nobel Edebiyat Ödülü 1978
YIVO Encyclopedia – Isaac Bashevis Singer
Yiddish Book Center – Isaac Bashevis Singer
ANU Museum of the Jewish People – Isaac Bashevis Singer
Harry Ransom Center – Isaac Bashevis Singer Papers
Ovi R. GÜLERŞEN
Bir önceki İz Bırakanlar yazımı okumak için tıklayın.
























