top of page



Hepimizin bildiği bir hikayedir. Bir gemi kaptanı bir ışık kaynağı görür. Işık kaynağına yön değiştirmesini ister. Işık kaynağı bunun mümkün olmayacağını söylese de kaptan konuda ısrarcı olur ve sonuçta korkunç bir gürültü ile bir deniz feneri olan ışık kaynağına çarpar. Bu hikayeden çıkarılacak birçok ders vardır. İnatçı kaptan ile gerçek kimliğini bir türlü açılamayan deniz feneri. Gelin kimin haklı kimin haksız olduğunu bir tarafa bırakalım ve bugünün şartlarına bir göz atalım.  Günümüz teknolojinin etkisi navigasyon kuralları oldukça değişti. Deniz fenerlerinin pabucunun dama atıldığını söylemek çok da yanlış olmaz.

 

Deniz feneri, kıyılarda, adalarda veya tehlikeli kayalık bölgelerde gemilere yol göstermek ve onların güvenli bir şekilde seyretmelerini sağlamak amacıyla inşa edilen kule şeklindeki yapılardır. Gece veya sisli havalarda ışık ve bazen ses sinyalleri yayarak gemicilere rehberlik ederler. Dünyadaki İlk Deniz Fenerleri: Antik dönemde ateş kuleleri olarak kullanılmıştır. En ünlülerinden biri İskenderiye Feneri olup, Antik Dünyanın Yedi Harika’sından biridir. Deniz fenerleri kötü hava şartlarına dayanıklı malzemelerden yapılır ve sürekli ışık saçması değil ışığının yanıp sönmesi önem taşır.

 

Günümüzde deniz fenerleri artık birer tarihi eser gibi düşünülse de sisli puslu günlerde bizlere yol gösteren deniz fenerleri olduğunu biliyorum. Hayatta sizin yolunuzu aydınlatan deniz fenerleri tıpkı gerçekleri gibi oldukça dayanıklıdır. İlk sorunda hemen kaçmaz çözüm üretir. Yaşama tutunur. Ve tıpkı deniz fenerleri gibi yanıp sönerler. Hayattaki deniz feneriniz sürekli ışık saçarsa sizin bir an bile karanlığa düştüğünüzde yapabileceklerinizi öğrenmenizi engeller. O halde deniz feneri sadece aydınlatıcı değil aynı zamanda tökezlediğinizde size motivasyon sağlayacak bir kaynaktır.

 

Sizin deniz feneriniz kim ailenizin bir ferdi mi? Yoksa bir öğretmeniniz mi? Bir komşu, bir yönetici, bir sanatçı bir sporcu neden olmasın… Başarıya ulaşmış herkesin bir deniz feneri olabileceği fikri ise her zaman doğru olmayabilir. Deniz feneriniz bir diğer adı ile rol modeliniz hiç de parlak geçmişe sahip bir olmayabilir. Onun iradesi, hayata tutunması, açık tuttuğu pencereler, insan ilişkilerindeki tutumu sizi etkilemiş olabilir. Bu konuda eğitimcilerin işinin zor olduğunu biliyorum. Zira öğretmenler hepimizin ilk deniz fenerleridir. Aileden kopup var olmaya çalıştığımız okullarda ilk iletişim kurduğumuz öğretmenlerimizin davranışı bir ömür boyu hatırlayacağımız davranışlardır.

 

Deniz fenerleri tek başınadır. İnsanlar da bazen tek başına ve izole olmak isterler. Yalnız kaldıklarında daha çok güçlendiklerini hissederler. Çünkü yalnız kaldıklarında içlerine dönme ve kendi hayatını bir kez daha gözden geçirme şansını yakalarlar.


Sonuç olarak, deniz feneri hem umut hem de yalnızlık gibi zıt duyguları aynı anda barındıran güçlü bir semboldür.Deniz feneri, bize şunu hatırlatır: Bazen bir insana eşlik etmek, onunla yürümek değil, ona kendi yolunu bulabileceği bir ışık bırakmaktır.

 

Şimdi hemen çevrenize bir göz atın ve eğer hala hayatta ise deniz fenerinize sarılın. Yok eğer sizden uzakta ise bir an onu hatırlayın. Size iyi gelecektir.


Bayramlarımızı seviyoruz. Bayramlarımız bizim geçmişten aldığımız ışığı geleceğe taşımaya çalışan deniz fenerlerimiz. Bir sofranın etrafında toplanmayı asla ihmal etmeyin. Günün birinde çocuklarımız bu bayram sofralarını hatırlayacaklar. Ve bu fotoğraf kareleri en zor günlerinde hayatlarına birer deniz feneri olacaktır.


Feride PETİLON


IYT dip not :

İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.

 Bir önceki yazımı okudunuz mu?












Işıktan Giysiler

Konu, Tanah’ın en iyi bilinen hikâyelerinden biridir. Yaratılışın tüm zengin ögeleriyle sarılı halde Eden Bahçesi’nde bir arada bulunan ilk insan çifti, isteyebileceği her şeye sahiptir – tek bir istisna dışında: meyvesini yemelerinin yasaklandığı bir ağaç. Ve tabii ki, canlarının çektiği tek şey de o ağacın meyvesidir! “Çalıntı sular tatlıdır” der Mişle Kitabı. Yerler; gözleri açılır; masumiyetlerini yitirirler; hayatlarında ilk kez utanç duygusunu hissederler. “Tanrı’nın Sesi”ni duydukları zaman gizlenmeye çalışırlar, ancak o zaman, Tanrı’nın, kendisinden saklanamayacakları bir Varlık olduğunu keşfederler. Tanrı onlara ne yaptıklarını sorar. Adam eşini suçlar. Eşi yılanı suçlar. Sonuç cennetin kaybedilmesi olur.


Bu olay, içerdiği anlamlar açısından zengindir; ancak ben bu olayın en tuhaf özelliklerinden birini incelemek istiyorum. Kadına “Sancı içinde çocuk doğuracağı” bildirilir. Ardından Adam’a, zahmetli emeklerle geçecek bir yaşamla yüzleşeceği söylenir. Bunu, birbiriyle hiçbir bağlantısı yok gibi görünen üç pasukluk bir dizi izler. Bunlar kulağa gerçekten de konuyla tamamen alakasız gelmektedir:


“Toprağa geri dönene kadar,” [der Tanrı, Adam’a,] “ekmeğini alnının teriyle yiyeceksin; çünkü sen ondan [=topraktan] alınmıştın. Zira tozsun sen ve toza geri döneceksin”. Sonra Adam eşine Hava adını verdi; çünkü [kadın] tüm yaşamın annesi olacaktı. Ardından Tanrı, Adam ve eşine deri giysiler yaptı ve onları giydirdi.

 

Bereşit 3:19-21


Buradaki sorunlar gayet açıktır. Adam, daha az önce, karısını kendisini günaha sevk ettiği için suçlamıştı. Kendisi de faniliğe mahkûm edilmişti. Öyleyse neden tam da bu kavşakta kadına dönüp ona yeni bir isim vermektedir? Ve Tanrı neden, bunun hemen ardından, tam da Eden’den sürülmek üzerelerken, bu çifte bir iyilik yapmakta ve günahlarının simgesinin ta kendisini, utançlarını gizlemek için kullanacakları giysileri vermektedir? Genel atmosfer hiç sebep yokken değişmiş gibidir. Önceki pasuklarda gördüğümüz acı ve sert kırgınlık hali bir anda dağılmakta ve bunun yerini, hem Adam’la eşi arasında hem de Tanrı ile çift arasında yeni bir şefkat havası almaktadır. Raşi o kadar şaşırmıştır ki, ortadaki pasuğun kronolojik anlatımın dışında olduğu önermesinde bulunmuştur. Ona göre bu pasuk, yasak meyvenin yenme hikâyesinin değil, daha önceki, Adam’ın hayvanlara isimler verdiği ve bunu yaparken “kendisine uygun bir eş bulamadığı” sahnenin sonunu işaretlemektedir. Ancak göreceğimiz üzere, durumu açıklamanın tek yolu bu değildir.


Daha da tuhaf olanı, birinci yüzyılda yaşamış Hahamlardan Rabi Meir’in “kotnot or”, yani “deri giysiler” ifadesi hakkında verdiği açıklamadır. “Or” sözcüğü ayin harfiyle yazılıdır ve “deri” anlamına gelir. Rabi Meir ise, bu sözcüğü alef harfiyle okur ki bu durumda sözcüğün anlamı “ışık”tır: “ışıktan giysiler.“ Bu neredeyse mistik denebilecek bir önermedir ve son derece ilgi çekicidir. Acaba ilk insan çifti neden, cennette oldukları zaman değil de oradan ayrılırken İlahi nura gark edilmiş ve kendilerine “ışıktan giysiler” giydirilmiştir?


Rabi Elazar ben Azarya “Bet Midraş’ta (öğrenim evi) yeni bir açıklamanın olmadığı bir öğrenim seansı yoktur” demiştir. Bu doğrultuda, gelin, bu pasaj hakkında yeni bir anlam bulup bulamayacağımıza bakalım.


Adam “tozsun sen ve toza geri döneceksin” sözlerini duyduğunda, bu onun, faniliğinin bilincine ilk kez vardığı anı işaretlemişti. Bundan – bir gün bu dünyanın bizsiz, bizim de bu dünyasız kalacağımız gerçeğinden – daha derin bir farkındalık yoktur. Uygarlığın büyük bir bölümü bu tek gerçeğin etrafında şekillenmiştir: yaşamlarımızın sonlu, ebediyet bağlamında değerlendirildiğinde bir mikrosaniyeden ibaret olduğu; ne kadar uzun yaşarsak yaşayalım vaktimizin sınırlı ve çok da kısa olduğu. Tora, Adam’ın bu keşif karşısındaki düşünceleri hakkında sessiz kalmıştır, ancak biz bu düşünceleri toparlamaya çalışabiliriz. O zamana kadar, ölüm Adam’ın bilincine girmemişti; ama şimdi girmişti. Eğer biz faniysek, bizden sonra yaşamaya ne devam edecektir? Biz artık burada olmasak bile varlığı devam edecek bir parçamız var mıdır? İşte Adam o anda, Tanrı’nın kadına söylediği sözleri hatırlamıştır. Kadın, çocuklar doğuracaktır; evet, sancıyla doğuracaktır, ama dünyaya yeni yaşamlar getirecektir.


Bir anda Adam şunu anlamıştır ki, her ne kadar öleceksek de, eğer çocuk sahibi olma ayrıcalığımız olursa, bizden bir şeyler yaşamaya devam edecektir: genlerimiz, etkimiz, sergilediğimiz örnek, ideallerimiz. Bizim ölümsüzlüğümüz budur. Antik ve modern zamanlarda diğer kültürlerin büyük çoğunluğundan farklı olarak Yahudiliğin tamamının karakterini şekillendiren de bu fikir olmuştur. Babil Kulesi ve II. Ramses’in büyük binaları – Tora’nın bize antik dünyanın imparatorlukları hakkında verdiği bu iki en önemli kesit – faniliğin, zamanın rüzgâr ve kumlarına dayanan anıtlar inşa ederek mağlup edilebileceğine tanıklık eder. Yahudiliğin yaklaşımı ise oldukça farklı olmuştur. Buna göre, faniliği, ideallerimizi çocuklarımızın kalplerine işlemekle, onların da aynısını kendi çocuklarına yapmasıyla ve bunun tarihin sonuna kadar devam etmesiyle mağlup ederiz. Mezopotamyalılar ve Mısırlılar “inşayı” düşünürken, Avraam ve soyunun aklında “inşacılar” vardı (Hahamlarımızın dedikleri gibi: “Onları ‘çocukların’ [banayih] değil, ‘inşacıların’ [bonayih] diye adlandır.”). Böylece Yahudilik, en “çocuk odaklı” inanç haline gelmiştir.


Ancak kişisel ölümsüzlükle, dünyaya getirdiğimiz ve bizden sonra yaşama devam edecek olanlar sayesinde elde ettiğimiz ölümsüzlük arasında kayda değer bir fark vardır. İkincisini tek başına başarmak imkânsızdır. Faniliğinin bilincine varana kadar, Adam eşini yalnızca bir ezer kenegdo, yani genellikle çevrildiği şekliyle “kendisine uygun bir yardımcı” olarak görüyordu. Kadın onun için bir yardımcıydı; eşiti değildi. Onu ilk kez adlandırdığında söylediği gibi: “İsmi ‘kadın’ [işa] olsun; çünkü adamdan [iş] alındı” (Bereşit 2:23). Kadın, Adam’ın gözünde, kendisinin bir uzantısından ibaretti.


Fakat şimdi öyle olmadığını biliyordu. Hava olmadan, Adam çocuk sahibi olamazdı – ve çocuklar, onun ebediyetteki payıydı. Artık onu salt bir asistan olarak düşünemiyordu. Hava başlı başına bir kişiydi – hatta Adam’dan bile fazla; zira fiilen doğumu yapacak olan, Adam değil, Hava’ydı. Bu açıdan, Hava, Adam’ın olabileceğinden çok daha “Tanrı gibi” idi, çünkü Tanrı, yeni yaşamı var edendir.


İşte Adam bunları düşündüğü anda, Hava’ya karşı yönelttiği suçlamalar da sona ermiştir, çünkü fiziksel varlıklarının, “çıplaklıklarının”, sadece bir utanç kaynağı olmadığını görmüştür. Karı-koca arasındaki fiziksel ilişkinin manevi bir boyutu vardır. Bir düzeyde bu en hayvansal arzudur, ancak başka bir düzeyde bu ilişki, Tanrısal yaratıcılık – yani “sevgi yaşam yaratır” – ilkesinin ta kendisine en yaklaştığımız eylemdir. İşte Adam, kadına dönüp, onu ilk kez bir kişi olarak gördüğü ve onu kişisel bir isimle – Hava; “yaşam veren” – adlandırdığı zaman olan budur. Bu anın anlam ve önemi ne kadar vurgulansa azdır. Konu, Adam’ın eşine daha önce bir isim vermiş ve şimdi başka bir isim veriyor olması değildir. Daha önce Adam ona hiç isim vermemiştir. Onu “işa”, yani “kadın” diye tanımlamıştır ki bu bir cins isimdir; özel isim değil. (Yeri gelmişken, Adam’ın da şimdiye kadar bir özel ismi yoktu. Sadece a-adam, yani “adam” olarak adlandırılmıştır ve bu sözcük, bu ilk anlatımda 21 kez [3x7] geçmektedir. Böylece adam, ancak kadına bir özel isim verdikten sonra kendisi de bir özel isim sahibi olmuştur: Adam.)


Özel isimlerin ortaya çıkmasıyla birlikte kişi kavramı doğmuştur. Bir cins isim, ortak karakteristiklere sahip bir sınıfı, bir “şeyler grubunu” belirtir. Cins isimler, aynılıktan ve dolayısıyla ikame edilebilirlikten bahseder. Bir kemer kaybedersek, yerine başka birini satın alabiliriz. Eğer arabamız çalındıysa, yerine başka birini koyabiliriz. “Kemer” ve “araba” cins isimlerdir; her iki durumda da bunlar, işlevleri doğrultusunda tanımlanmış nesnelerdir.


Bir özel isim ise farklıdır. Bir sınıfı veya bir “şeyler grubunu” değil, tüm bireyselliğiyle bir bireyi belirtir. Bir özel ismin başlıca taşıyıcısı, bir kişidir. Kendilerine karşı özel bir duygu beslediğimiz kişi olmayan varlıklara – örneğin evcil hayvanlara – bu gibi özel isimleri ancak bir anlam uzantısı olarak veririz. “Özel isim” ve “kişi” kavramları yakından bağlantılıdır. Biri olmadan diğeri olamaz. Kişiler hakkındaki en önemli ahlaki gerçek, kimsenin bir başkasıyla ikame edilebilir olmadığıdır. Kişiler olarak hepimiz benzersiziz. “Bir insan aynı kalıptan çok sayıda madeni para yaptığında hepsi aynıdır” demişlerdir Hahamlarımız “[Bunun aksine,] Tanrı herkesi aynı surette – Kendi suretinde – yapar ve yine de kimse başkasıyla aynı değildir” (Mişna Sanedrin 4:5).


İnsan yaşamına onur ve kutsiyetini veren budur. Bu olmasaydı sevgiyi bilemezdik – çünkü en birincil anlamıyla sevgi, daima kişiye yöneliktir: her biri kendi benzersiz nitelikleriyle olmak üzere şu adama, o kadına, bu çocuğa vb. Gerçekten seven biri, soyut bir şekilde sevmez. Şir Aşirim’deki âşığın, sevdiği kadın hakkında asla yorulmadan dile getirdiği tarif, genel bir kadın tarifi değildir. Onun saçlarını, yanaklarını, gözlerini, ağzını, kısacası, onu o yapan niteliklerini tarif eder.


İnsani sevgiye kendine özgü duygusallığını ve kırılganlığını veren de budur. Tıpkı bizim gibi, sevdiğimizin de zaman içinde yaşlanacağını, öleceğini ve yerinin asla doldurulamayacağını biliriz. Eğer hiç ölmeyeceğimizi bilseydik, bize sonsuzluk duygusu veren hiçbir şeye gereksinim duymazdık. Ancak bir gün öleceğimizi bildiğimiz için, başımıza gelebilecek en harika şeylerden biri, iki ruhun temas ettiği ve birlikte fanilik uçurumunun üzerine bir köprü kurdukları o zaman-üstü andır (asla unutmayacağımızı bildiğimiz o an). Şir Aşirim “Çünkü ölüm gibi şiddetlidir aşk; mezar gibi amansızdır tutkusu” dediğinde kastettiği budur (Dylan Thomas bu fikri “Sevenler kaybolsa da aşk kaybolmaz; ve ölümün hiç hükmü olmaz” sözleriyle dile getirmişti).


Başka ve daha genel bir düzeyde, insan yaşamına kutsiyetini veren budur. “Tek bir yaşam, bir evren gibidir” demişlerdir Hahamlarımız. Günün birinde robotlar ne kadar insana-benzer hale gelirlerse gelsinler, bir makine ile bir insan arasında bu temel fark daima var olacaktır. Makineler başkasıyla değiştirilebilir. İnsanlar değiştirilemez.


Adam’ın eşine dönüp ona bir özel isim – Hava – verdiği an, uygarlık tarihinde bir dönüm noktasıydı. Tanrı bu ilk çifte işte o anda ışıktan giysiler giydirmişti. Çünkü diğer insandaki “Tanrı’nın suretine” uygun şekilde karşılık vermemiz, ancak birbirimizi onuru tartışma konusu edilemeyecek kişiler olarak gördüğümüz zaman olur. Bir bakıma, Yahudiliğin bütünü – veya en azından mitsvot şeben adam lehavero, yani “insanlar arasındaki emirler” – bu fikre ilişkin geniş bir tefsir niteliğindedir. Adalet, merhamet, tsedaka, şefkat, fakirleri dikkate alma, akranımızı ve yabancıyı sevme, nazik konuşma ve başkalarının kolayca incinebilecek duygularına karşı duyarlı olma kurallarının hepsi, diğer insanlara Tanrı’nın birer sureti ve benzeyişi olarak saygı gösterme temasının varyantlarıdır.


Bu fikir daha derine de iner. Başka insanlara yaklaşma şeklimizle Tanrı’ya yaklaşma şeklimiz arasında yakın bir bağ vardır – ve bu da, bir cins isimle bir özel isim arasındaki farkta ifade edilir.


Tanrı hakkında birçok tarif varsa da, bunların ikisi önde gelir: Elokim ve telaffuz etmemiz yasak olan, genel olarak A-Şem olarak bilinen Dört Harfli İsim. Hahamlarımız bu ikisi arasında bir ayrım yapmışlar, Elokim’in Tanrısal yargıyı, A-Şem’in ise Tanrısal merhameti ifade ettiğini söylemişlerdir. On birinci yüzyılda yaşamış şair ve filozof Rabi Yeuda A-Levi ise farklı bir ayrım yapmıştı. E-l sözcüğü genellikle paganlar tarafından bir tanrıyı ifade etmek için kullanılırdı. Onlar tanrı derken, bir doğa kuvvetini kastederlerdi (güneş, fırtına, yeryüzü, deniz ve antik dönemlerde tapılan diğer çok sayıdaki ilah). Monoteizm, bu güç veya kuvvetlerin hiçbirinin nihai gerçekliği temsil etmediği konusundaki ısrarın ta kendisi olagelmiştir ve hâlâ da öyledir. Bunların her biri o nihai gerçekliğin yalnızca bir parçasıdır. Bir olan Tanrı, tüm güçlerin külliyetidir. Bu durum Elokim sözcüğüyle temsil edilir. Bu sözcük kolektif bir cins isimdir ve “kuvvetlerin kuvveti” anlamına gelir. Elokim, doğada, yaratılış bütününün enginlik ve karmaşıklığında karşılaştığımız haliyle Tanrı’dır.


Buna karşılık, A-Şem, bir cins isim değil, bir özel isimdir. Tanrı’ya bir güç, hatta bir güçler külliyeti olarak değil, bir kişi olarak, bir “Sen” olarak hitap eder. A-Şem, bize konuşan ve bizim konuştuğumuz, bizi bir kişinin sevdiği gibi seven, dualarımızı dinleyen, başarısızlıklarımızı bağışlayan, kriz zamanlarında bize güç veren ve bize yaşam yolunu öğreten Varlık’tır. Yahudi düşünce tarihinin en derin öğretilerinden birinde, Rabi Yeuda A-Levi, Elokim ve A-Şem arasındaki farkın, Aristo’nun Tanrısı ile Avraam’ın Tanrısı arasındaki fark olduğunu öğretmiştir.


Bir filozof, evrenin bir yazarı, bir yaratıcısı, bir ilk sebebi, bir “ilk devindiricisi” olduğu hakkında farkındalığa erişebilir. Ancak Tanrı’ya bir kişi olarak yaklaşmak, yalnızca bir peygamberin (veya Avraam’ın bir evladının ve peygamberler ulusunun) yapabileceği bir şeydir. A-Şem, Kendisi ile yaratılışın ögelerinde değil, vahiyde, ilahi açığa çıkışta karşılaştığımız haliyle Tanrı’dır.


Şimdi Tora’nın metnine geri dönersek, dikkate değer bir olguyla karşılaşırız. Bereşit 1’de, Tanrı, Elokim olarak tarif edilmektedir. Perek 2 ve 3’te A-Şem-Elokim olarak adlandırılmaktadır. Perek 4’te ise ilk kez yalnızca A-Şem İsmi ile anılmaktadır. Bu perekler içinde bir şeyler değişmektedir: Tanrı değil  (çünkü O değişmez), ama insanın Tanrı hakkındaki algısıdır değişen.


Evrenin doğuşundan ve kaosun içinden yavaşça düzenin çıkmasını anlatan ilk perekte, insan doğanın bir parçasıdır. DNA’mızın kayda değer bir kısmını diğer yaşam formlarıyla paylaştığımıza dair keşifteki (kısmi) hakikat budur. Tanrı’nın Elokim, yani doğanın yazarı olarak tarif edilmesinin sebebi de budur. Perek 2 ve 3’te insan dil kullanmaya başlar. Targum’un sözleriyle “konuşan bir varlık” haline gelir. Tanrı, çeşitli yaşam formlarını, “her birine ne isim vereceğini görmek için” ona getirir: “Adam her canlıya ne isim verdiyse, ismi o olacaktı”. Ancak bu aşamaya kadar adam yalnızca cins isimleri kullanmıştır; önce hayvanlar için, sonra da işa, yani “kadın” adını verdiği eşi için. Bu noktada adam, doğadan kültüre geçmiştir (ki dil bunun ilk adımıdır), fakat “kişi” kavramını henüz anlamış değildir. Tora, A-Şem İsmi’ni ancak, adam eşine bir özel isim verdikten sonra kullanmaktadır. Adamın Tanrı’yı bir “kişi” olarak anlayabilmesi yalnızca eşinin de bir “kişi” olduğunun farkına varmasından sonra olmuştur.


Yahudilik, monoteizmin – yalnızca tek bir Tanrı’nın var olduğunun – keşfinden çok daha fazlasıydı. Tanrı’nın Bir olduğu fikri Elokim sözcüğünde mevcuttur. Yahudilik bunun ötesinde, Tanrı’nın bir “kişi” olduğunun – bizim, sevgileri, korkuları, ümitleri ve hayalleri olan “kişiler” olduğumuz gerçeğinin [bazı yeni Darwincilerin iddia ettikleri gibi] evrimin kazara bir yan ürünü değil, kozmosun nihai gerçekliğinin bir yankısı olduğunun – da keşfiydi. Biz gen üreten makineler değil, birer kişiyiz. Her birimiz benzersizdir, yeri doldurulamaz niteliktedir; buradadır, çünkü burada olmasını Tanrı istemiştir. İşte dünyayı dönüştüren A-Şem kavramı budur – ve Adam’ın, Tanrı’ya bir “kişi” olarak cevap verebilmesi, ancak Hava’ya bir “kişi” olarak cevap vermesinden sonra mümkün olmuştur. Ve bizimle Tanrı arasındaki ilişkiyi düzene sokan emirlerin, diğer insanlarla aramızdaki ilişkileri düzenleyen emirlerden ayrılamaz olmasının sebebi de budur.


O üç pasuğun sıra dışı görünen konumunu işte şimdi anlayabiliriz. Adam, kendi faniliğini keşfedince, varlığını devam ettirebilmesinin tek yolunun, bir sevgi eylemi yoluyla dünyaya gelen çocuklar olduğunu görmüştür. Bu da, ölümsüzlüğe tek başına değil, ancak iki kişinin birleşimiyle ulaşılabileceğini fark ettiği anda olmuştur. Adam ilk kez, eşine başlı başına bir kişi olarak bakmış ve bunu, ona bir özel isim vererek ifade etmiştir. Bunu yaptıktan sonra, Tanrı’yı da O’nun Özel İsmi A-Şem yoluyla deneyimleyebilmiştir. O anda insanlık salt biyolojik bir tür olmaktan çıkmış ve homo religiosus, yani Tanrı’yı arayan ve A-Şem’le – insanı arayan Tanrı’yla – buluşan insan haline gelmiştir. Dil, ilişkiler ve “kişi” olmanın ne demek olduğu hakkındaki bir hikâye olan Bereşit’in ilk üç bölümünün derin mesajı budur.


Yahudilik, başka bir insan için hissettiğimiz sevginin bizi Tanrı sevgisine sevk etmesinin ve bizi ışıktan giysilerle sarmalamasının hikâyesidir.

 

Çeviren:Moshe Farsi

 

 

 

 



3 sene önce bu sabah İsrael topraklarında yaşanan son yüzyılın en büyük faciasına uyanmış, olanları anlamaya çalışıyorduk. Tora bize hayatımız hakkında ne söylüyor? Bu soruya cevap ararken yaşamı vahşice ellerinden alınmış tüm kardeşlerimizin ruhunun yükselmesini, bedenen ve ruhen yaralan herkesin de şifalanmasını dilerim...

 

Hayatında en az bir kere kendine şu soruyu sormuş olabilirsin: Neden ben? Neden bu aile? Neden bu hayat? Neden bu kırılmalar? Neden bazı insanların yolu bu kadar kolay görünürken benim yolum bu kadar zor? Neden Yahudi olmanın bedeli bu kadar ağır? Ve bazen insan, yaşadıklarının ortasında yalnızca acıyı görür. Tora bize çok daha derin bir şey söyler: Sen bu dünyaya rastgele gelmedin. “Ve Tanrı insanı toprağın tozundan yarattı ve onun burun deliklerine yaşam nefesini üfledi; insan yaşayan bir varlık oldu.

  

”Bereşit 2:7 İçimizde yalnızca bir beden yoktur. Bir nefeş, bir yaşam nefesi vardır. Ve o nefes, Tanrı’dan gelen bir emanettir. Belki de mesele “Ben bu hayatı bütün ayrıntılarıyla seçtim mi?” sorusundan çok daha farklıdır. Asıl soru şudur: Tanrı bana bu hayatla ne yapma özgürlüğü verdi? Tora bize kaderin karşısında çaresiz bir insan öğretmez. Tam tersine: “Hayatı ve ölümü önüne koydum… hayatı seç.” (Devarim 30:19)

  

Dikkat et. Tora, Hayatını seçtin, şimdi başına gelen her şey senin seçimindi demiyor. Hayatta seçmediğimiz şeyler vardır. Doğduğumuz aileyi kendi bilincimizle seçmeyiz. Bize yapılan her şeyi seçmeyiz. Bir başkasının davranışını seçmeyiz. Kaybı, ihaneti, hastalığı, ayrılığı ya da beklenmedik bir kırılmayı her zaman kontrol edemeyiz. Tora bize başka bir özgürlük verir: Bütün bunların arasında nasıl bir insan olacağımızı seçme özgürlüğü. 

 

İşte cesur seçim burada başlar. Ruhunun sözleşmesi “acı çekmek” değil, bazen ruhsal öğretilerde şöyle bir düşünceyle karşılaşırız: Ruhun dünyaya gelmeden önce yaşayacağı bütün acıları seçti... Bu düşünce bazı insanlara anlam verebilir ama Tora açısından daha dikkatli bir yerde durabiliriz. Tora bize, yaşadığımız her acının Tanrı tarafından özellikle bizim için seçilmiş bir ceza ya da önceden yazılmış bir senaryo olduğunu öğretmez. Aksine insanın behira hofşit — özgür irade — sahibi olduğunu öğretir. İnsan seçim yapar. Başkaları seçim yapar. Dünya kusurludur. Ve insan bazen başkasının seçiminin sonuçlarını da yaşar.

  

O halde belki bizim “ruh sözleşmemiz” şöyle değildir: Ben bu acıyı seçtim. Belki daha derin olan şudur: Ben bu hayata geldim ve karşıma çıkanlarla ne yapacağımı seçme gücüm var... İşte bu, Tora'nın çok güçlü mesajıdır: Yaşadığın şey senin seçimin olmayabilir ama cevabın olabilir. Birisi seni kırdıysa, onu sen seçmiş olmayabilirsin. Birisi seni terk ettiyse, terk edilmeyi sen istemiş olmayabilirsin. Çocukluğunda alamadığın sevgiyi sen seçmiş olmayabilirsin. Haksızlığa uğramış olabilirsin. Bütün bunların ardından içinde neyi büyüteceğin konusunda hâlâ bir alan vardır. Acı seni sertleştirebilir ama aynı acı, seni daha merhametli biri olmaya da götürebilir. Terk edilmek seni sürekli terk edilmekten korkan biri yapabilir ama aynı deneyim seni, kendi değerini başkasının kalmasına bağlamamayı öğrenen biri haline de getirebilir.

  

Bir zamanlar sesin duyulmadıysa, bugün başka birinin sesini duyabilirsin. Bir zamanlar sana sınır konulmadıysa, bugün sağlıklı sınırlar koymayı öğrenebilirsin. Bir zamanlar kendini değersiz hissettiysen, bugün kendi değerini insanların sana nasıl davrandığıyla ölçmemeyi seçebilirsin. İşte tekâmül dediğimiz şey burada, Tora dilinde Avodat A-şem'e dönüşür. İnsan kendisini yeniden inşa eder. Neden ben? yerine… Şimdi ben ne yapacağım diye sorabiliriz. Bu küçük bir soru değildir çünkü bu soru insanı kurban konumundan tekrar özne konumuna getirir. “Bana bunu yaptılar.” Evet ama şimdi: Ben bununla ne yapacağım? “Beni terk ettiler.” Evet ama şimdi: Ben kendimi terk edecek miyim? “Beni anlamadılar.” Evet ama şimdi: Ben kendimi anlamayı öğrenebilir miyim? “Bana adaletsizlik yapıldı.” Evet ama şimdi: Ben kendi içimde adaleti nasıl yeniden kurabilirim?

  

İşte burada Devarim'in sesi yükselir: “Hayatı seç.” Seni inciten herkes “öğretmenin” değildir. Burada çok önemli bir Tora hassasiyeti daha var. Bazen “Beni inciten insan ruhsal sözleşmemde bana ders vermek için geldi” demek, yaşanan kötülüğü romantikleştirebilir. Tora buna izin vermez. Kötülüğe kötülük demekten korkmayız. Birinin yaptığı yanlış, sırf bize bir ders verdi diye doğru hale gelmez. Birinin bizi incitmiş olması, ona teşekkür etmek zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Affetmek, sınır koymamak değildir. Merhamet, kendini ezdirmek değildir. Ve ruhsal büyüme, zarar veren bir ilişkide kalmak değildir. Bazen en büyük ruhsal seçim: Seni affetmek için önce senden uzaklaşmam gerekiyor demektir.

  

Tora'daki kutsallık yalnızca başkasına merhamet etmek değildir. Kendine verilen hayatı korumaktır. Belki de cesaret budur belki ruhun dünyaya gelmeden önce bütün senaryoyu yazmadı ama Tanrı sana bu dünyaya geldiğinde çok daha büyük bir armağan verdi: Seçim. Her sabah yeniden seçim... Nasıl konuşacağım? Kime sınır koyacağım? Neyi bırakacağım? Neyi affedeceğim? Neye “hayır” diyeceğim? Neye “evet” diyeceğim? Hangi yarayı çocuklarıma aktarmayacağım? Hangi acıyı anlamlı bir şeye dönüştüreceğim? Belki bizim cesaretimiz, ben bütün bunları seçtim demek değildir. Bazen çok daha dürüst ve çok daha güçlü bir cümledir: Bunların hepsini ben seçmedim ama bundan sonra ne yapacağımı seçebilirim... Ve belki insanın gerçek özgürlüğü tam olarak burada başlar. Sen kurban değilsin ama her şeyin sorumlusu da değilsin.

  

Tora bize ikisinin arasında çok ince bir yol öğretir. Kurban değilsin çünkü içinde seçim yapabilecek bir ruh var. Başına gelen her şeyden sen sorumlu da değilsin çünkü dünyada başkalarının özgür iradesi de var. Senin sorumluluğun bugün elindeki seçimi kullanmak. Dünü değiştiremeyebilirsin ama bugün bir kelimeyi değiştirebilirsin. Bir davranışı, Bir sınırı, Bir duayı, Bir bakışı, Bir kararı, Bir adımı... Ve bazen bütün hayat, tek bir cesur seçimle başka bir yöne dönmeye başlar. Elini kalbinin üzerine koy ve şöyle söyle: “Ribono Şel Olam, Geçmişte seçemediğim şeyleri Sana bırakıyorum. Bugün bana verdiğin seçme gücünü kullanmak istiyorum. Beni acımın esiri değil, hayatımın sorumlusu yap. Kalbimi sertleştirmeden sınır koymayı, kendimi kaybetmeden sevmeyi, geçmişi inkâr etmeden geleceğe yürümeyi öğret. Ve önümde duran hayatı seçebilmem için bana güç ver.” Belki de hayatın en büyük sırrı şudur: Her şeyi seçemezsin ama her gün yeniden kendini seçebilirsin.

 

Ve Tora'nın bize söylediği gibi: U’vaharta bahaim Hayatı seç. Devarim 30:19 Tizku leşanim rabot neimot ve tovot ...

 

Riva N. ESSEMİNİ

 

  Bir önceki yazımı okudunuz mu?

 

 

 







Featured Posts
Recent Posts
Archive
Search By Tags
Follow Us
  • Whatsapp
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
bottom of page