top of page


Yemek yalnızca karın doyurmak mıdır? Yoksa bir ülkeyi, bir aileyi, çocukluğumuzu ve bazen artık var olmayan bir dünyayı bugüne taşıyan en güçlü hafıza araçlarından biri midir?


Givatayim Tiyatrosu, 29 Eylül akşamı bu sorunun cevabını farklı ülkelerden İsrael’e taşınan yemekler ve onların ardındaki hikâyelerle verdi.


33.Hikaye Anlatıcıları Festivali kapsamında düzenlenen “סיפורים מהמטבח של עדות ישראל – İsrael Topluluklarının Mutfağından Hikayeler” gecesini ünlü şef Haim Cohen ve festivalin sanat yönetmeni Yossi Alfi sıcak ve samimi bir sohbetle açtı.



Program Kuzey Afrika kuskusundan Irak kubbesine, İran gondisinden Mısır falafeline, Polonya mutfağından meurav Yeruşalmiye uzanan farklı mutfakların hikayelerini bir araya getirdi.


Gecenin sunuculuğunu üstlenen ünlü şef Haim Cohen ile Yossi Alfi, programa sıcak ve samimi bir sohbetle başladı. Alfi, gecenin Sefarad Federasyonu’nun 100. yılı vesilesiyle (https://www.facebook.com/SephardiFederationn/directory_contact_info ) düzenlendiğini belirterek katılımcılara, geldikleri ülkelerden İsrael’e taşıdıkları en özel yemekleri ve neden özellikle bu yemekleri seçtiklerini sordu.



Gecenin anlamlı anlarından biri de Dünya Sefarad Federasyonu İsrael Başkanı Haim Cohen’in, Yossi Alfi’ye topluma, kültürel mirasın yaşatılmasına ve bu özel etkinliğin gerçekleşmesine verdiği katkılardan dolayı bir teşekkür sertifikası takdim etmesi oldu.




Salondaki izleyicilerin alkışları eşliğinde gerçekleşen takdim, gecenin kültürel mirası gelecek kuşaklara aktarma mesajını da pekiştirdi.


Ardından söz alan katılımcıların anlattıkları, gecenin ortak duygusunu ortaya çıkardı. Seçtikleri yemekler onlar için yalnızca gastronomik açıdan değerli tarifler değildi; geldikleri ülkeyi, geride bıraktıkları kültürü ve hepsinden önemlisi annelerini, anneannelerini ve çocukluklarının kalabalık aile sofralarını hatırlatıyordu.


Geçmişte yemek sofrasının çok daha büyük bir anlam taşıdığı da anlatılan hikayelerde sık sık vurgulandı. Kalabalık ailelerin aynı masa etrafında buluşması yalnızca yemek zamanı değil konuşmanın, paylaşmanın, haberleşmenin ve aile bağlarını güçlendirmenin de bir yoluydu.


Gecede dile getirilen ortak düşüncelerden biri de farklı toplumlara ait etnik mutfakların İsrael’de daha görünür olması gerektiğiydi. Avrupa ve Amerika'daki örneklerde olduğu gibi, farklı kökenlerden gelen mutfakların kendi kimliklerini koruyarak daha fazla temsil edilmesinin kültürel zenginliğe katkı sağlayacağı ifade edildi.


Programda Dünya Sefarad Federasyonu İsrael Başkanı Haim Cohen, Rina Matsliah, Kobi Arieli, David Carmi, Pnina Tamano-Shata, Diana Rahmani ile Dalia ve Avraham Agami'nin de aralarında bulunduğu isimler yer aldı.


Einat Sarouf ve Tamir Harpaz ise müzikleriyle geceye ayrı bir renk kattı. Seyircilerin ve sahnedeki konukların şarkılara eşlik etmesi, gecenin anlatmak istediği “ortak sofra, ortak hafıza” duygusunu sahneden salona taşıdı. Her iki sanatçının katılımı etkinliğin yayımlanan programında da yer alıyor.



Sefarad mutfağının hafızası kitaplarda da yaşamaya devam ediyor

Gecenin ortaya koyduğu kültürel mirası koruma düşüncesinin Türkiye kökenli Sefarad toplumu açısından güzel örneklerinden biri de İYT tarafından İbraniceye kazandırılan “Edirne Yahudi Yemekleri” kitabı.




Adını Edirne'den alsa da eser, yemek tariflerinin ötesinde Sefarad mutfağının, aile sofralarının ve kuşaktan kuşağa aktarılan kültürel hafızanın kayıt altına alınmasına katkıda bulunuyor.


Üstelik kitabı satın almak bu mirası yaşatmanın yanında başka bir amaca daha hizmet ediyor: İYT'nin kitap satışından elde ettiği gelir Eğitim ve Burs Fonu'na aktarılıyor. Böylece her kitap aynı zamanda gençlerin eğitimine verilen bir desteğe dönüşüyor.


İYT-Moatsa Eş Başkanı Ovi R.Gülerşen,Şef Haim Cohen,İYT Eş Başkanı Eti Granit,Y. Kurulu Üyesi Violet Bahar
İYT-Moatsa Eş Başkanı Ovi R.Gülerşen,Şef Haim Cohen,İYT Eş Başkanı Eti Granit,Y. Kurulu Üyesi Violet Bahar

Gecenin sonunda geriye kalan düşünce aslında oldukça yalındı:

Yemek bir lezzetten çok daha fazlasıdır. Bir kültürdür, sosyalleşmedir, aile geleneğidir; geçmişle bugün arasında çalışan bir zaman sayacı gibidir. Tarifleri korumak, yalnızca bir yemeğin nasıl yapıldığını değil, o yemeğin etrafında yaşanan hayatı da gelecek kuşaklara aktarmaktır.




 




Geçtiğimiz haftalarda büyük bir borsa skandalı ile sarsılan ülkenin, zamanında bağımsız ve güçlü kurumları neden bu “dolandırıcılığa” engel olamadılar? Güçlü addettiğimiz Türkiye’nin zayıf noktalarından mı, İstanbul Borsasına kayıtlı bazı şirketlerin değerlerinin bir avuç kişi tarafından şişirilmesinin yatırımcıların 25 milyar dolarına (?) mal olması?

 

Türkiye dünyanın şanslı ülkelerinden biri: 770.000 km2 üzerinde 90 milyonluk nüfus, Balkanlar’dan İran sınırına, Karadeniz’den Akdeniz’e, Ege’nin turistik sahillerinden Doğu’nun sulak alanlarına uzanıyor. İçinden Göbeklitepe’den Karahantepe’ye, Antik Yunan’dan Roma’ya, Bizans’dan Selçuklulara, Osmanlı’dan Cumhuriyete medeniyetler gelmiş geçmiş. Bırakılan miras büyük zenginlik anlatır.

  

Bunlara rağmen hak ettiği yerde değil Türkiye. Bu kadar tarih birikimine, eğitim devrimlerine, halkının çalışkanlık ve girişimciliğine bakılırsa kişi başı milli hasılasının USD 18.000 yerine USD 38.000 olması gerekirdi (Gelişmesine ayni yıllarda başlayan Güney Kore ise USD 37.000’de).

 

Türkiye’nin güçlü ve nispeten zayıf yanlarını değerlendirelim:

 

1)Uluslararası tanırlılık ve diplomatik erişim- Birleşmiş Milletlere üye 190 ülke tarafından tanınan Türkiye 264 yurtdışı temsilcilik ile dünyada en geniş diplomatik ağa sahip ilk üç arasındadır. GÜÇLÜ. 

 

2)İnsan Kaynakları- Nüfus yaş ortalaması 35 olup hızla yaşlanmaktadır (2000’de 25 idi). Ortalama eğitim 9,6 yıldır (lise 2’den terk). Nüfusun yalnız %15’i yabancı dil bilmektedir. Son yıllarda eğitim kalitesinin düşmesi ve demokratik hakların erozyona uğraması sonucunda yurt dışına göç yükselmiştir. ORTA GÜÇLÜ. 

  

3)Ekonomik Büyüklük ve Katma Değerli Ürünler- Milli hasıla: 1,6 Trilyon USD (1600 milyar). Özellikle 2021’den (840 milyar) bu yana iki misline çıkmış. Kişi başı milli hasılanın yükselmesi ise daha yavaş (10.000…18.000). Sanayi sektörleri arasında dağılım dengeli fakat ürünlerin katma değerleri düşük. İhracat ortalama değeri: USD 1,5/kg (Almanya 4,74, Çekya 4,10). ORTA GÜÇLÜ.

 

4)Uluslararası Yatırımlar ve Finansal Cazibe- 2000’lerin başlarında USD 20 milyarı aşan yabancı yatırım 2025’te 13 milyara düştü. İstanbul Borsasında yabancı yatırımcı payı 2007’de %70 iken Mayıs 2026’da %34’e indi. Borsa skandalından sonra herhalde %25’lerdedir. GÜÇSÜZ.

  

5)Savunma Sanayi- Erdoğan başkanlığında önemli destekler gören sektör Türkiye’nin ihracatına büyük katkı yapıyor. 2011’de 1 milyar USD’den 2025 itibariyle USD 10 milyarı geçerek dünyada 11’e yerleşti (Toplamın payları olarak: Türkiye %1,8, Güney Kore %3, İsrail %4,4, İtalya %5,1). Büyüme çok hızlı. GÜÇLÜ.

 

6)Yeni Teknolojiler ve Yapay Zeka - Her ne kadar orta yüksek ve yüksek teknoloji seviyeli ürünlerin ihracattaki payı %44’e ulaşmış ise de gerçek yüksek teknolojik ürünler %4’ün altındadır. Yapay zeka alanında ise Tortoise Global AI Index’e göre Türkiye’nin sıralaması 34 (Güney Kore 6, Almanya 7, İsrail 9). En büyük eksiklik: Bilişim Gücünü (Compute power) simgeleyen veri merkezi (data center) yatırımları. Hükümetin 2026-2030 Eylem Planında USD 10 milyar yatırım çekme öngörülüyor. Gerçekleşme olasılığı? ORTA GÜÇLÜ. 

  

7) Gençlerin Umutları- Geleceğin esas varlıklarını yaratacak olan gençlerin ve toplam vatandaşların umutlarını en iyi World Happiness Report’da (Dünya Mutluluk Raporu) görebiliriz. 2026’da Türkiye 94’te (ayni düzeylerde: Mozambik, Irak, Gabon). 2021’e göre (112) iyileşme var fakat çok yavaş. Muhalefetin sindirilmesi, insan haklarında gerileme, hukuk düzenine güvensizlik umutsuzluğa neden oluyor. GÜÇSÜZ. 

 

Borsa Skandalının ortaya koyduğu sorunlar ülkede büyük çaplı yeniden düzenlemenin ve kurumların bağımsızlıklarına ve güçlerine yeniden kavuşmalarının gereksinimine işaret etmektedir. Türkiye’nin diğer ORTA GÜÇLÜ ve GÜÇSÜZ alanlarının GÜÇLÜ ’ye döndürülmesinin de ardında siyasi irade yatmaktadır.

 

Güçlü Başkan bazı alanları güçlendirmiş, fakat birçoğunu da güç eksikliğine sürüklemiştir.

 

Ralf ARDİTTİ

 

 

IYT dip not :

İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.


Bir önceki yazımı okudunuz mu?









Foto:Wikimedia Communs
Foto:Wikimedia Communs

 


Fransız gazeteci Jean Quatremer, 40 yılı aşkın süredir görev yaptığı Libération gazetesinden ayrılışının nedenlerini anlattığı açıklamalarıyla Fransa’da dikkat çekti.


Quatremer, “Özgürlüğümü geri alıyorum” başlığını taşıyan veda mektubunda, özellikle 7 Ekim sonrasında Fransız medyasında İsrail ve Yahudiler konusunda ortaya çıktığını düşündüğü yaklaşımı sert biçimde eleştirdi.


Gazeteciye göre, bazı medya çevrelerinde giderek güçlenen bir “düşünce polisi” ortamı, farklı görüşlerin ifade edilmesini zorlaştırıyor. Quatremer, iptal kültürünün ve ideolojik baskının gazetecilik üzerinde etkili olduğunu savunuyor.


Eleştirilerinin merkezinde ise İsrael ve antisemitizm konusu bulunuyor. Yahudilerin Nazilerle özdeşleştirilmesini ve İsrail’in yanı sıra dünyanın farklı ülkelerindeki Yahudilerin de “soykırımcı” olmakla suçlanmasını eleştiren Quatremer, İsrail’in var olma hakkının sorgulanmasının başka ülkelere uygulanmayan farklı bir yaklaşım olduğunu ileri sürüyor.


Quatremer, verdiği söyleşide Paris’teki bazı yazı işleri ortamlarında İsrael karşıtı bir atmosferin hâkim olduğunu savunuyor. Somut örneklerden hareketle İsrael konusunda yanlış veya yanıltıcı bilgilerin nasıl yayıldığını anlatıyor ve bu sürecin 7 Ekim’den sonra daha da yoğunlaştığını belirtiyor.


Quatremer’in söyleşide kullandığı en çarpıcı ifade ise şu:

“7 Ekim’den beri ben Yahudiyim ve Siyonistim!”


Uzun yıllar Fransa’nın önde gelen gazetelerinden birinde çalışan deneyimli bir gazetecinin bu sözleri, yalnızca Libération’dan ayrılışının öyküsü değil; aynı zamanda 7 Ekim sonrasında Fransız medyasında İsrael, Siyonizm ve antisemitizm üzerine yaşanan sert tartışmaların da bir yansıması niteliğinde.

 


 

Featured Posts
Recent Posts
Archive
Search By Tags
Follow Us
  • Whatsapp
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
bottom of page