Türkiye: Quo Vadis, AI?
- 13 dakika önce
- 3 dakikada okunur
Çocukluğumun en önemli filmlerinden biriydi: 1951 yapımı Quo Vadis (Latince: Nereye gidiyor?). İmparator Nero döneminde (MS 64-68) geçen ve zamanın meşhur aktörlerinden Robert Taylor, Deborah Kerr, Peter Ustinov’un oynadıkları efsanevi bir beyaz perde eseriydi. Film unutuldu fakat “Quo Vadis” terimi sık sık anılıyor, kişiler, kurumlar ve ülkelerin gelecekleri konu olduğunda. AI ise, Artificial Intelligence yani Yapay Zeka (YZ). Amacım: Bugün ülkenin içine bulunduğu siyasi ve demokratik durumun YZ açısından ne kadar önemli olduğunu anlamak. Tek adam rejimi yapay zekâ açısından ülkenin ilerlemesi için iyi mi, kötü mü?
Önce Türkiye için kişisel yaklaşımım: Bu Yılbaşı’nda köyümüze gidemedik, Joya’nın doğumu nedeniyle. Yıllardır ilk kez 8 aydan fazla ara vermiş olacağım Assos ve İstanbul hasretini gidermeye… Medyayı, arkadaşlarımı, yorumcuları yakından izlediğim ve sık temasta bulunduğum için çok özlediğim söylenemez. Zaten gelişmeler de koşarak kavuşmayı pek cazip kılmıyor.
2010’lara kadar ülke nispeten aklı başında, hukuka saygılı, her girişimcinin başarı kazanabileceği (devlete yanaşmadan), gençleri cezbeden bir yerdi.
Gözlemci olarak olumsuzluklara kapılmamın ülke çapında ilerlemeleri görmeme engel olmaması için tüm dünyanın en çok konuştuğu Yapay Zekâ alanındaki gelişmelere nesnel odaklanalım.
Son 3 yılda, özellikle OpenAI’ın ChatGPT programını açıklamasıyla birlikte, yapay zekâ müthiş bir atılım gösterdi. OpenAI’ın kurucuları: Sam Altman (ABD), Greg Brockman (ABD), İlya Sutskever (İsrail-Kanada). İlk başladığında Elon Musk da yatırımcılar arasındaydı fakat ayrıldı ve bugünlerde eski dostlarıyla kavgalı.
2023 başlarında OpenAI’ın değeri 30 milyar dolar (tüm sayılar Amerikan doları cinsinden) civarındaydı (halka açık olmadığı için tahmini değerler). Bugün ise 500 milyara geldi. San Francisco’dan başlayan yatırımlar Londra, Dublin, Tokyo, Singapur, Paris ve Zürih’i kapsıyor.
OpenAI yapay zekânın yazılım kısmına odaklanıyor: Geniş dil modelleri, mantık yürütme, kodlama…Tek bir kaynaktan bulamayacağınız verileri birçok kaynaktan toparlayarak ve aralarında dil farklarını akıllı bir şekilde düzene sokarak sunuyor. Birçok işlemi müthiş hızlandırıyor.
Bu yazılımların (software) işlem gördüğü dev veri merkezlerinde çalışan yarı-iletkenleri tasarlamak yapay zekanın görünmeyen yüzü. Bu alanda en önemli şirket Nvidia, değeri 4,7 trilyon. Türkiye’nin toplam yıllık hasılasının 3 misli. Araştırma merkezleri Kaliforniya ve ABD’de diğer kentler, İsrail’de Yokneam ve Avrupa’da daha küçük laboratuvarlar. Nvidia yarı-iletken üretimini büyük çapta Tayvan’da STCM fabrikalarına yaptırıyor.
Bu inanılması güç değerlerden Türkiye’nin payına düşen var mı? OpenAI ve Nvidia’nın yatırımları yok fakat başka şirketler?
Türkiye’de 1200 kadar yeni kurulan YZ şirketleri var fakat bunlara yapılan toplam yatırım 2025’te yalnız 36 milyon. Sevindirici yanı 2022’den bu yana her yıl 2 veya 3 misli artması. Bu gidişle 2030’da 1 milyarı geçmesi bekleniyor.
Aslında Ankara durumun farkında ve 2021’de Ulusal Yapay Zekâ Programını açıkladı. Stratejik amaç 2025 itibariyle Milli Hasılanın %5’inin (75 milyar) YZ kaynaklı olması ve 50.000 YZ uzmanı eğitmek şeklindeydi. Uzak kaldığımız açık!
Veri merkezi yatırımları açısından ise ilerleme var: İstanbul ve Ankara’da 30 kadar merkez kuruluyor. Yatırımcılar genellikle Telekom şirketleri: Türk Telekom, Turkcell, Vodafone ve Equinix. Toplam yatırım 200 milyon. Uluslararası kıyas açısından çok küçük.
Yapay zekâ tüm dünyayı sarsıyor ve sarsmaya devam edecek: Hukuk, lojistik, savunma, gayrimenkul, yazılım ve kodlama… Geleneksel olarak alanlarındaki başarılı şirketlerin kaderiyle oynuyor ve bazılarının piyasa değerlerini bir ayda %20-30 düşürebiliyor.
Uluslararası rekabette Türkiye ne durumda?
• Küresel YZ hazırlığı (Oxford Insights) - 195 ülke arasında 48nci (2025).
• YZ canlılığı (Stanford Üni) - 36 ülke arasında 31nci (2024).
• Yerel yatırımlar- 18 milyon (2025).
• Türklerin yurtdışında kurdukları şirketlere YZ yatırımları- 712 milyon.
Son iki veri şunu gösteriyor: Türklerin YZ yatırım istekleri ve yetenekleri ülke dışında daha verimli. Sıkıntı vatandaşta değil!
Türkiye yapay zekâ trenini kaçırır mı? Nüfusuna, geçmişine, eğitim düzeyine ve yatırım cezbetme üstünlüklerine rağmen ülkenin uluslararası çapta yapay zekâ sıralaması yeterli değil.
Gaye bu alanı kavrama yetenekleri yüksek gençlerin yurt içinde kalarak kendilerini ve çevrelerini geliştirmelerine uygun ortam yaratmak ve dünyanın önemli şirketlerinin Türkiye yatırımlarına zemin hazırlamak, güven tesis etmek!
Burada maalesef olumsuzluğum devreye giriyor.
Ralf ARDİTTİ
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar