Habima’da bir Brecht oyunu: “Kafkas Tebeşir Dairesi” (מעגל הגיר הקווקזי)
- 23 Nis
- 2 dakikada okunur
Habima sahnesinde izlediğimiz Kafkas Tebeşir Dairesi “מעגל הגיר הקווקזי”, Bertolt Brecht’in epik tiyatro anlayışını çağdaş bir yorumla yeniden üretme iddiası taşıyan dikkat çekici bir yapım. Yönetmen Noam Samuel metne büyük ölçüde sadık kalırken, görsel dilde modern minimalizmi tercih ederek Brecht’in “yabancılaştırma efekti”ni güçlendirmeyi amaçlıyor.
Oyun Bertolt Brecht tarafından 2. Dünya savaşı sonrası dönemde, eski bir Çin masalından esinlenilerek kaleme alınmış epik bir eserdir. Hikâye, savaş ve devrim ortamında geçer. Bir vali öldürülür, eşi kaçarken bebeğini geride bırakır. Fakir bir hizmetçi olan Grusha, bebeği bulur ve büyük risk alarak onu büyütür. Yıllar sonra çocuğun biyolojik annesi geri döner ve onu geri ister. İki kadın arasında “gerçek anne kim?” sorusu ortaya çıkar. Bu noktada hikâye mahkemeye taşınır.
“Tebeşir Çemberi” sahnesi (oyunun en önemli kısmı)
Yargıç Azdak, çocuğu yere çizilen bir dairenin (tebeşir çemberi) ortasına koyar ve iki kadına şunu söyler: “Çocuğu kim kendine çekerse, o gerçek annedir.”
Biyolojik anne çocuğu çekmeye çalışır. Grusha ise çocuğa zarar vermemek için çekmez. Sonuç: Yargıç, gerçek annenin çocuğu incitmek istemeyen kişi olduğunu söyler ve çocuğu Grusha’ya verir.
Brecht burada şunu sorgular:
· Hak kime aittir? (Doğuran mı, büyüten mi?)
· Mülkiyet ve adalet nedir?
· Toplumda gerçekten hak eden kimdir?
Oyunun sonunda verilen mesaj şudur:
“Bir şey, onu en iyi kullananın olmalıdır.” Burada Bertolt Brech’in Marksist dünya görüşü ortaya çıkmaktadır.
Kalabalık oyuncu kadrosu içinde özellikle Grusha rolündeki Joy Riger, canlandırdığı karakterin içsel çatışmasını abartıya kaçmadan, sade ama etkili bir şekilde aktarıyor. Grusha’nın çocuğu koruma içgüdüsü ile kendi hayatını riske atması arasındaki gerilim, sahnede duygusal bir yoğunluk yaratıyor; ancak bu yoğunluk, Brecht’in istediği gibi seyirciyi tamamen içine çekmek yerine, düşünsel mesafeyi koruyacak şekilde dengelenmiş.
Buna karşılık, Azdak rolü prodüksiyonun en çarpıcı performansı. Norman İsa, karakterin grotesk, ironik ve yer yer anarşik doğasını başarıyla yansıtıyor. Azdak’ın mahkeme sahnelerinde sergilediği alaycı adalet anlayışı, seyircide hem gülümseme hem de rahatsızlık uyandırıyor- ki bu Brecht dramaturgisinin temel hedeflerinden biridir.
Sahne tasarımı oldukça yalın: hareketli platformlar ve sınırlı dekor kullanımı, mekân geçişlerini sembolik düzeyde tutuyor. Bu tercih, metnin alegorik yapısını desteklerken, oyunculuğu ön plana çıkarıyor. Müzik ve anlatıcı unsuru ise klasik Brecht yapısına sadık kalınarak korunmuş; şarkılar hikâyeyi kesintiye uğratan değil, yorumlayan bir işlev görüyor.
Metne sadakat açısından bakıldığında, Habima prodüksiyonu ana hikâye örgüsünü ve “oyun içinde oyun” tekniğini koruyor. Seyirci duygudan çok düşünmeye zorlanmaktadır (epik tiyatro). Ancak bazı sahnelerde tempo yükseltilmiş, diyaloglar kısaltılmış ve günümüz seyircisinin dikkat süresine uyarlanmış. Bu müdahaleler, eserin özünü zedelemekten çok erişilebilirliğini artırıyor. Yine de bazı eleştirmenler, bu hızlandırmanın Brecht’in düşünsel derinliğini bir miktar yüzeysel eştirdiğini savunabilir.
Sonuç olarak, Habima’nın “מעגל הגיר הקווקזי” yorumu, metne saygılı ama çağdaş bir sahne dili kurmayı başaran dengeli bir prodüksiyon. Oyunculukların gücü ve özellikle Azdak karakterinin yorumlanışı, oyunun adalet, mülkiyet ve etik sorumluluk üzerine kurduğu evrensel soruları bugün de canlı tutmayı başarıyor.
Av.Yakup BAROKAS
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki sanat köşesi okudunuz mu?
Yorumlar