ÖNYARGI ÖNSEZİYE YOL VERECEK Mİ?
- 2 saat önce
- 2 dakikada okunur
Anne kız tartışıyor… Anne hem öfkeli hem korumacı hem yerinde duramıyor hem de sevecen olmaya alışıyor… Kız anlamıyor. Önsezi ve önyargılar ile örülen bu karmakarışık durum bir gün çözülecek mi? Einstein bile “Atomu parçaladım ama önyargıları parçalayamadım” demiş. Kız bunu bilmiyor.
Einstein’ın kastettiği şey, bilimsel ilerlemenin ahlaki ve düşünsel ilerlemeyi otomatik olarak getirmediğidir. Atom dış dünyadır ön yargı ise içimizde.
Geçmiş deneyimler ile zaman içinde yetersiz bilgi ile, esnekliği olmayan kalıplar insanoğlu için en büyük tehlike olan önyargıları oluşturuyor. Kişi deneyimleri kendi yaşamamış olsa da genetik olarak aktarılan bazı korkuları yıkmak için savaşmaz. Yenik düşmekten korkar. Günümüze geldiğimizde bu konularda yanılma payı ve beraberinde adaletsiz davranma kaçınılmaz oluyor. Aşırı genelleme kişiyi önyargıları ile davranmayı getirir. Önyargı ani ve net karar verdirtir soru sorma fırsatı vermez. Önyargı kesindir. Önyargı iletişimi baştan sınırlar ve devam etmesine duvar örer. Çünkü kendini korumak içgüdüsü hâkim olur. Beyin çalışmadan tasarruf etmek ister. Konuyu bir kere daha gözden geçirmeyi, o günkü şartları bir kez daha irdelemeyi reddeder. Verdiği kararın arkasında durmak amacı ile bir kez daha önyargılarına yenilir. Bir türlü kendi kurduğu çemberi kıramaz. Önyargı ile yaklaşılan doğa dokunulmaz ve tartışılmazdır. Değiştirilememesi gerekendir. Tıpkı insan gibi. Bu alışkanlık sosyal kültürel ve özellikle psikolojik katmanlara sahiptir. Önyargı bir davranış şeklinden öte bir mirastır. Kolaylıkla kabul edilir.
Kişi kendince bir hayat felsefesi edinmiştir. Bu felsefenin genişlemesi ve farklı pencerelerden hayata bakışması noktasında son derece tembel davranır. Önyargıları adeta beynini dinlendirir. Bilimin doğrultusunda ilerlemeyi durdurur. Akıl ve bilim ancak deneyler ile bir sonuca varır.
Bu deneyleri yapabilmek ise ancak önyargıları bir an için bile bir kenara koyma önsezisine sahip olmayı gerektirir.
Halbuki bazen hayatın içinde önsezilerimizin de bizleri doğru yerlere taşıdığını görebiliriz. Önsezilerimizin kaynağı zaman içimde toplanan ipuçlarıdır. O İpuçları ki aynı bir bilgisayarda olduğu gibi en olmadık yerde “alert” verir. Hemen dikkate alırız. Bu içsel farkındalık ve dikkat diğer gözlemlere açıktır başka veriler toplamaya hazırdır. Anlar ve olasılıklar konuşulabilir. Ve yol gösterici bir anlamda ışık kaynağı olmaya açıktır. Önsezi ile varılan nokta daima gündeme tekrar getirilmeye hazırdır. Düşünme, sorma yetisine sahiptir.
Şimdi gelelim başta söz ettiğimiz anne kız diyaloguna. Hangisi kazanacak bilmiyoruz ama aralarındaki sevginin daima var olacağına eminim. Yeter ki anne üslubunda ve kelime seçiminde biraz daha dikkatli olsun. Tecrübelerini konuştururken açık kapılar bıraksın. Korkuları ile egosunu karıştırmasın. Güncel olanı geçmiş ile karşılaştırmaktan vazgeçsin. Ve kızımız daha saygılı, daha az inatçı, değerlere bağlı olsun, dinlesin ve dinlediklerini akıl süzgeçinden geçirmek için hem kendine hem de annesine zaman tanısın.
Sizce mümkün mü? Hayır veya evet dersem ön yargılı olurum.Belki, olabilir, örnekleri var dersem önsezilerimizin kulak vermeye hazırım demektir.
Kolay mi? Değil ama denemeye değer.
Feride PETİLON
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar