İsrael’de son bir yılın değerlendirmesi

İsrael açısından geride kalan yıl askeri alanda pek çok başarının kazanılmasına, biri hariç rehinelerin tamamının iadesinin sağlanmasına ve ekonominin olumlu bir seyir izlemesine karşın devlet kapasitesinin, demokratik denetim ve toplumsal yük paylaşımının yeniden sorgulandığı yapısal bir kırılma dönemi olarak değerlendirilebilir.

7 Ekim 2023 sonrası gelişmeler, ülkenin kurumsal işleyişini ve siyasal önceliklerini köklü biçimde dönüştürdü. 2026 seçimlerinin bu açıdan belirleyici olacağını ve gerçekleşirse eğer değerlerdeki aşınmanın engellenebileceğini umut etmek istiyorum.

Ekonomik düzlemde, uzun süreli askerlik, artan savunma harcamaları ve turizmdeki daralma, büyüme beklentilerini aşağı çekmiştir. Buna karşın yüksek teknoloji sektörünün görece direnci, İsrael ekonomisinin krizlere karşı seçici bir dayanıklılık sergilediğini göstermektedir.

Bu dönemin merkezî tartışma başlıklarından biri, 7 Ekim’e giden süreçte ve sonrasında yaşanan güvenlik ve istihbarat zafiyetlerinin “devlet soruşturması” (Hakira Mamlahtit) yoluyla ele alınıp alınmayacağı meselesidir.

İsrael siyasal geleneğinde büyük travmalar sonrasında kurulan bağımsız soruşturma komisyonları, yalnızca askeri yönden teknik hataları değil, siyasal ve kurumsal sorumluluğu da inceleyen mekanizmalar olarak işlev görmüştür. 1973 yılında Yom Kipur Savaşı sonrası kurulan Agranat ve Lübnan Savaşı’nda yaşanan başarısızlıklardan sonra oluşturulan Winograd komisyonları devlet soruşturmalarına örnek teşkil etmektedir.

Buna karşın mevcut durumda soruşturmanın zamanlaması ve kapsamına ilişkin siyasal tereddütler, yürütme erki ile kamuoyu arasında belirgin bir gerilim yaratmıştır. Yürütme erkinin yargı erkine güvenmemesi, kanun gereği devlet soruşturmasını yönetecek olan komisyonun başında yer alacak kişileri belirlemesi gereken ve liberal bir yargıç olan Yüksek Mahkeme Başkanı Yitzhak Amit’in itibarsızlaştırılmaya çalışılması krizin temel nedenlerinden birini oluşturmaktadır.

Halkın büyük çoğunluğunun devlet soruşturmasından yana olmasına rağmen siyasi bir soruşturma yoluna gidilmesi devletin yıpranmasına yol açmaktadır.

Güvenlik alanındaki bir diğer somut tartışma, Hok Giyus (askerlik yasası) etrafında yoğunlaşmıştır. 7 Ekim sonrası geniş çaplı seferberlik, yedek askerlerin aylar süren hizmeti ve sivil ekonomiye etkileri, Ultra-Ortodoks (Haredi) toplumun askerlik muafiyetini merkezî bir siyasal mesele hâline getirmiştir. Eşit yurttaşlık, yük paylaşımı ve sosyal adalet kavramları bağlamında ele alınan bu tartışma ülke geleceğinin yapısal sınırlarının belirlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

Akademik açıdan bakıldığında “Hok Giyus”, yalnızca asker sayısının yetersizliği yönünde bir güvenlik politikası meselesi değil, aynı zamanda “toplumsal sözleşmenin” kimleri kapsadığına dair normatif bir tartışmadır. Demokrasilerin temel ilkesi olan hak ve yükümlülüklerin eşit paylaşımı ilkesi önceliklerden birini mi oluşturacak yoksa siyasi çıkarlar ön planda mı tutulacaktır?

Uluslararası alanda ise İsrael, eş zamanlı olarak ABD’nin özellikle Trump’ın güçlü diplomatik desteği ve buna karşın Batı’nın yoğun eleştirileriyle karşı karşıya kalmıştır. Bu bağlamda İsrael’in karşı karşıya olduğu sınav, yalnızca askeri kapasiteyle değil, normatif ve hukuki standartlarla da ilişkilidir. Dünyada artan antisemitizm de ayrı bir handikaptır.

Sonuç olarak geride kalan yıl, İsrael için güvenlik, sorumluluk ve toplumsal dayanıklılık arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığı bir dönem olmuştur. Devlet soruşturması ve “Hok Giyus” gibi somut başlıklar etrafında şekillenen tartışmalar, İsrael demokrasisinin krizlerden öğrenme ve kurumsal yenilenme kapasitesini belirleyecek temel göstergeler olmaya devam etmektedir. Bu iki nokta 2026 seçimlerinin de belirleyicisi olacaktır.

Shana Ezrahit Tova

Av.Yakup BAROKAS

IYT dip not :

İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.

Bir önceki yazımı okudunuz mu?

Bir Dili Korumak mı, Bir Kimliği Dondurmak mı?

Yazarın tüm yazıları için tıklayınız

Bağış/Donation/תרומה