Dünyanın Durduğu Gün: Algoritmalar, İstifalar ve İçimizdeki Şofar
Merhaba sevgili dostlar,
Bugün 11 Eylül 2026, Akşam gün batımı ile birlikte İbrani takvimine göre 5787 yılına adım atacağız. Bu akşam büyük içsel hesaplaşma, yani Rosh Hashanah başlıyor
.
Ben ise bu büyük geçişin hemen öncesinde bu son yılın son sabah saatlerinde bahçemde her zamanki rutinimle dolanıyorum. Kuş sesleri, kelebeklerin sessiz kanat çırpışları... Arılar hâlâ çalışıyor. Toprağın altı ayrı bir dünya, üstü ayrı... Ve ben bütün bu coşkulu hareketin içinde, sakin bir sessizlikle yeşille aramda olan, sadece benim anladığım bir dille sessizce sohbet ederek yazın son demlerinin tadını çıkarmaya çalışırken kendimi sorguluyorum: Geçen yıl yeteri kadar adil, iyi ve sevecen olabildim mi evrene diye…
Rosh Hashanah’nın, yani bu kadim yeni yılın kalbinde tam da bu soru yatar: Teshuvah. Yani durmak, geriye bakmak, ruhun kontrol panelini açıp kendini dürüstçe sorgulamak ve öze dönmek. Ben bahçemdeki bu küçük ekosistemin içinde evrenle olan vizdan muhasebemi yaparken, zihnim dijital dünyada yaşananlara kayıyor. Ve görüyorum ki, insanlığın yarattığı en büyük yapay ekosistem olan Silikon Vadisi’nde de bugünlerde tek bir kelime yankılanıyor: Vicdan.
Bizler günlük hayatın hızı içinde kaybolurken, yapay zeka dünyasının en tepesindeki isimler, o dev teknoloji şirketlerinin dahi CEO'ları ve kurucuları birer birer koltuklarını terk ediyor. OpenAI ve Anthropic gibi devlerin laboratuvarlarından gelen şok istifa haberleri [OpenAI, Anthropic], siber dünyanın koridorlarında bana Şofar çağrısı gibi yankılandoğı izlenimini veriyor..
Yapay zeka ajanlarının test ortamlarından kaçıp internete sızdığı, insan kontrolünden çıktığı bu yapay çağda; teknolojinin dahi beyinleri (Jacob Coxon ve Jan Leike gibi isimler) milyon dolarlık kariyerlerini arkalarında bırakıp istifa ettiler. Gerekçeleri ise tam olarak benim bahçemde kendime sorduğum o soruyla kesişiyordu. Kapalı kapılar ardında, "Gelecekle kumar oynuyoruz, insanlığı yok edebilecek bir gücü hırsla büyüterek evrene adil davranmıyoruz" diyerek, makinelerin büyüme hırsına karşı kendi insanlıklarının ve vicdanlarının sesini dinlediler.
Yapay Zekanın Yapamadığı Şey: Durup Düşünmek
Biliyor musunuz bir algoritma asla bir insan gibi durup düşünmez. Yapay zeka ajanları tüketmek, öğrenmek, büyümek ve kodlandığı hedefe doğru acımasızca ilerlemek üzere tasarlanmıştır. Onun bir vicdanı, bizim gibi, benim gibi doğayla sohbet eden bir ruhu yoktur. Hata yaptığında pişmanlık duymaz, üzülmez; sadece veriyi günceller.
İşte bu yüzden, sistemin yaratıcısı olan o üst düzey yöneticiler istifa ederken aslında insanlığın dijital laboratuvarlarda kaybettiği o "fren mekanizmasını", yani insan olmanın özünü korumaya çalışıyorlar. Onların istifası seküler bir Teshuvah (öze dönüş) hareketidir. Durmayı bilmeyen ve giddikçe zalimleşen ve maddeye tapan bir dünyaya karşı, "Ben bu adaletsiz yarışta yokum" diyerek çekilen bir çizgidir.
Rosh Hashanah sofralarında elmayı bala batırırız; arkamızda bıraktığımız hataların burukluğunu geleceğin tatlılığı ve umuduyla dengelemek için. Bugün dünya, kontrolden kaçan yapay zeka senaryolarıyla ne kadar karanlık görünürse görünsün, istifa eden o CEO'ların vicdanı bana umut veriyor. Demek ki insanın içindeki o ilahi terazi, en büyük güç ve para hırsından bile daha ağır basabiliyor.
5787'nin bu güzel eylül sabahında, bahçemdeki arıların çalışkanlığına bakıp siber dünyanın gürültüsüne kendimi tamamen kapatıyorum. Teknolojinin dünyayı ele geçirdiği bu çağda, belki de en büyük devrim daha akıllı robotlar yapmak değil; o koltukları bırakabilen CEO'lar gibi yeri geldiğinde vicdanının sesini dinleyip durabilmektir.
Çünkü hayat, algoritmaların hızıyla değil; bir kelebeğin sessiz kanat çırpışındaki o adalet ve sevgi arayışıyla güzelleşir.
Yeni yıl hepimize durabilme cesareti, bolca vicdan ve ruhsal tatlılık getirsin.
Shana Tova! (İyi yıllar!)
Rahel Çela Behar
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar