Benim Tel Aviv’im (תל אביב שלי)

19 Mar
3 dakikada okunur

“Kitap Kurdu” köşesinde, İlan Shchori’nin “Benim Tel Aviv’im” (תל אביב שלי) adlı kitabının tanıtımını yapmak istiyorum. Araştırmacı bu kitabında Tel Aviv kentinin tarihini 100 yıldan uzun bir dönemi kapsayacak şekilde ele alıyor. Maalesef kitap İbranice olup İngilizce çevirisi bulunmamakta.

Tel Aviv kenti ile ilgili önde gelen araştırmacılarından biri ayrıca tarihçi ve gazeteci olan İlan Shchori 428 sayfalık karton kapaklı bu kitapta arşiv çalışmalarını kişisel bir şehir sevgisiyle birleştiriyor. Kitap, Tel Aviv’in 20. yüzyılın başında “Ahuzat Bayit” adlı küçük bir mahalle olarak doğuşundan, günümüzde canlı ve çok katmanlı bir metropole dönüşümüne kadar uzanan süreci anlatmakta.

Shchori, yalnızca siyasi ve kurumsal gelişmeleri değil; kentin insanlarını, sokaklarını, kafelerini, sinemalarını, kültürel yaşamını ve gündelik hayatını da ele alıyor. Kitapta, bir ülke kurma idealine koşut olarak gelişen şehircilik vizyonu vurgulanmaktadır. Tel Aviv’in yenilikçi ve özgür ruhu, canlı kültürel yaşamı ve mimari gelişimi- eklektik üsluptan Uluslararası Stile (“Beyaz Şehir”) uzanan çizgisi ayrıntılı bir biçimde işlenmekte.

Eserin merkezinde, “İlk İbrani kenti” idealinin, pratikte oluşan çok kültürlü ve karmaşık toplumsal yapı ile nasıl bir iç içelik içinde olduğu yer alıyor. Yazar, göç dalgalarının kentin sosyal dokusuna etkisini, İngiliz Mandası dönemindeki ve İsrael Devleti’nin kuruluş yıllarındaki ekonomik ve siyasi mücadeleleri sergilerken aynı zamanda küçük anekdotlar ve kişisel hikâyelerle kitaba samimi ve duygusal bir boyut kazandırıyor.

Şimdi yaşamımızı sürdürdüğümüz ülkede tam bir yüzyıl önce birbirine komşu iki yerleşim yerinden Yafo’ya bir Arap olan Asam Bak El Said, Tel Aviv’e ise Meir Dizengoff başkanlık edermiş. İkisinin arasında su sızmazmış. Öylesine iyi dost olmuşlar ki kent meseleleri dışında da görüşüp sohbet etmeye bayılırlarmış. O kadar ki, sonradan ismi Tel Aviv’in en ünlü caddelerinden birine verilecek olan Dizengoff bir belediye meclisi toplantısında kendisine karşı çıkanlara kızar ve Tel Aviv belediye başkanlığından istifa ederek Yafo belediye meclisine seçilir. Üç yıl boyunca da bu görevde kalır. Hatta Asam Bak rahatsızlanınca yerine vekil olarak Meir’i tayin eder.

Meir Dizengoff 1922 yılından 1925’e kadar üç yıl Tel Aviv belediye başkanlığı yaptıktan sonra üç yıl Yafo’da görev görür. Sonra 1928’den 1936 yılına dek, hayatının son günlerine kadar Tel Aviv Belediye Başkanlığı görevini sürdürür.

Diğer bir anekdot da küçük ölçekli şekerleme atölyelerinden Elit markasının Strauss Group tarafından konsolide edilmesine giden yolda yaşananlarla ilgilidir.

1905 yılında Rusya’dan göç eden Meyir Yaakov Shulman küçük bir şekerci dükkânı açar ve1907 senesinde Ukranya’dan gelen İsrael Levinstein ile ortak olarak “Levinstein-Shulman” adı altında çikolata, şeker ve kakao imalatına başlar. 1922 yılında Raanan fabrikası organize üretime girişir, ancak ekonomik kriz nedeniyle tutunamaz. Tüm çabalara karşın tasfiyeye girmekten kurtulamayan fabrikayı Belçikalı bir dindar olan İsrael Liber sahiplenir. Liber fabrikası 1935 yılında ilk defa “bazuka” adı altında çiklet üretir. Ve anlatı böyle devam ederek günümüzde dünyaca tanınan “Elit” markasına kadar ulaşır.

Kitap ayrıca son on yıllarda Tel Aviv’in kimliği üzerine süren tartışmalara, hızlı emlak gelişimi ile tarihî mirasın korunması arasındaki denge arayışına da değinmekte. İlan Shchori’nin bakış açısından Tel Aviv, eski ile yeninin, Doğu ile Batı’nın, hayal ile gerçeğin iç içe geçtiği bir şehir olarak resmediliyor.

Sonuç olarak “Benim Tel Aviv’im” yalnızca bir tarih kitabı değil, aynı zamanda kültürel ve duygusal bir belge. Eser okuyucuyu, kenti yaşayan bir hafıza mekânı olarak görmeye ve Tel Aviv’in küçük hikâyelerinde İsrael toplumunu daha geniş perspektiften keşfetmeye davet etmekte.