TÜRKİYE NE KADAR GÜÇLÜ?
Geçtiğimiz haftalarda büyük bir borsa skandalı ile sarsılan ülkenin, zamanında bağımsız ve güçlü kurumları neden bu “dolandırıcılığa” engel olamadılar? Güçlü addettiğimiz Türkiye’nin zayıf noktalarından mı, İstanbul Borsasına kayıtlı bazı şirketlerin değerlerinin bir avuç kişi tarafından şişirilmesinin yatırımcıların 25 milyar dolarına (?) mal olması?
Türkiye dünyanın şanslı ülkelerinden biri: 770.000 km2 üzerinde 90 milyonluk nüfus, Balkanlar’dan İran sınırına, Karadeniz’den Akdeniz’e, Ege’nin turistik sahillerinden Doğu’nun sulak alanlarına uzanıyor. İçinden Göbeklitepe’den Karahantepe’ye, Antik Yunan’dan Roma’ya, Bizans’dan Selçuklulara, Osmanlı’dan Cumhuriyete medeniyetler gelmiş geçmiş. Bırakılan miras büyük zenginlik anlatır.
Bunlara rağmen hak ettiği yerde değil Türkiye. Bu kadar tarih birikimine, eğitim devrimlerine, halkının çalışkanlık ve girişimciliğine bakılırsa kişi başı milli hasılasının USD 18.000 yerine USD 38.000 olması gerekirdi (Gelişmesine ayni yıllarda başlayan Güney Kore ise USD 37.000’de).
Türkiye’nin güçlü ve nispeten zayıf yanlarını değerlendirelim:
1)Uluslararası tanırlılık ve diplomatik erişim- Birleşmiş Milletlere üye 190 ülke tarafından tanınan Türkiye 264 yurtdışı temsilcilik ile dünyada en geniş diplomatik ağa sahip ilk üç arasındadır. GÜÇLÜ.
2)İnsan Kaynakları- Nüfus yaş ortalaması 35 olup hızla yaşlanmaktadır (2000’de 25 idi). Ortalama eğitim 9,6 yıldır (lise 2’den terk). Nüfusun yalnız %15’i yabancı dil bilmektedir. Son yıllarda eğitim kalitesinin düşmesi ve demokratik hakların erozyona uğraması sonucunda yurt dışına göç yükselmiştir. ORTA GÜÇLÜ.
3)Ekonomik Büyüklük ve Katma Değerli Ürünler- Milli hasıla: 1,6 Trilyon USD (1600 milyar). Özellikle 2021’den (840 milyar) bu yana iki misline çıkmış. Kişi başı milli hasılanın yükselmesi ise daha yavaş (10.000…18.000). Sanayi sektörleri arasında dağılım dengeli fakat ürünlerin katma değerleri düşük. İhracat ortalama değeri: USD 1,5/kg (Almanya 4,74, Çekya 4,10). ORTA GÜÇLÜ.
4)Uluslararası Yatırımlar ve Finansal Cazibe- 2000’lerin başlarında USD 20 milyarı aşan yabancı yatırım 2025’te 13 milyara düştü. İstanbul Borsasında yabancı yatırımcı payı 2007’de %70 iken Mayıs 2026’da %34’e indi. Borsa skandalından sonra herhalde %25’lerdedir. GÜÇSÜZ.
5)Savunma Sanayi- Erdoğan başkanlığında önemli destekler gören sektör Türkiye’nin ihracatına büyük katkı yapıyor. 2011’de 1 milyar USD’den 2025 itibariyle USD 10 milyarı geçerek dünyada 11’e yerleşti (Toplamın payları olarak: Türkiye %1,8, Güney Kore %3, İsrail %4,4, İtalya %5,1). Büyüme çok hızlı. GÜÇLÜ.
6)Yeni Teknolojiler ve Yapay Zeka - Her ne kadar orta yüksek ve yüksek teknoloji seviyeli ürünlerin ihracattaki payı %44’e ulaşmış ise de gerçek yüksek teknolojik ürünler %4’ün altındadır. Yapay zeka alanında ise Tortoise Global AI Index’e göre Türkiye’nin sıralaması 34 (Güney Kore 6, Almanya 7, İsrail 9). En büyük eksiklik: Bilişim Gücünü (Compute power) simgeleyen veri merkezi (data center) yatırımları. Hükümetin 2026-2030 Eylem Planında USD 10 milyar yatırım çekme öngörülüyor. Gerçekleşme olasılığı? ORTA GÜÇLÜ.
7) Gençlerin Umutları- Geleceğin esas varlıklarını yaratacak olan gençlerin ve toplam vatandaşların umutlarını en iyi World Happiness Report’da (Dünya Mutluluk Raporu) görebiliriz. 2026’da Türkiye 94’te (ayni düzeylerde: Mozambik, Irak, Gabon). 2021’e göre (112) iyileşme var fakat çok yavaş. Muhalefetin sindirilmesi, insan haklarında gerileme, hukuk düzenine güvensizlik umutsuzluğa neden oluyor. GÜÇSÜZ.
Borsa Skandalının ortaya koyduğu sorunlar ülkede büyük çaplı yeniden düzenlemenin ve kurumların bağımsızlıklarına ve güçlerine yeniden kavuşmalarının gereksinimine işaret etmektedir. Türkiye’nin diğer ORTA GÜÇLÜ ve GÜÇSÜZ alanlarının GÜÇLÜ ’ye döndürülmesinin de ardında siyasi irade yatmaktadır.
Güçlü Başkan bazı alanları güçlendirmiş, fakat birçoğunu da güç eksikliğine sürüklemiştir.
Ralf ARDİTTİ
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar