"Rabi Jonathan Sacks'la Derin Bakış"; Vayişlah Yaakov’un Güreşi
Yaakov’un gece tek başına isimsiz bir rakiple yaptığı güreş maçının hikâyesi, kuşkusuz, bütün Tora’daki en gizemli hikâyedir. Yaakov kimle güreşiyordu? Metin ondan “bir adam” diye bahsetmektedir. Peygamber Oşea’ya göre bu bir melekti. Hahamlarımıza göre Esav’ın koruyucu meleğiydi. Şahsen Yaakov’un ise aklında hiç şüphe yoktu. Karşısındaki Tanrı’ydı. O yere Peniel adını vermiş, “çünkü Tanrı’yı yüz yüze gördüm ve yine de hayatım kurtuldu” (Bereşit 32:30) demişti. Rakibin ta kendisi de, Yaakov’a Yisrael ismini verdiği zaman bunu ima etmektedir: “çünkü Tanrı’yla ve insanlarla mücadele ettin ve üstün geldin” (Bereşit 32:28).
Bu pasaj, kolay tefsire direnmektedir. Yine de, Yahudi kimliğinin anlaşılmasının anahtarını elinde tutmaktadır. Ona bu anlam ve önemi veren biz okuyucular değil, Tora’nın ta kendisidir. Çünkü Yaakov, ebediyete kadar soyunun taşıyacağı ismi tam da o zaman, şafak sökmek üzereyken almıştır. Antlaşma halkı, Avraam veya Yitshak’ın çocukları değil, “Yisrael’in çocukları”dır – Bene Yisrael. Halkımızın Yeudim, yani Türkçe Yahudiler olarak bilinegelmesi, ancak krallık bölündükten ve kuzeydeki krallık Asur fethine maruz kaldıktan sonra olmuş, geri kalan güney krallığının ismi olan Yeuda tüm halk için kullanılmaya başlamıştır.
Tora’da isimler – özellikle de Tanrı tarafından verilen bir isim – sadece birer etiketten ibaret olmayıp, kişinin karakterine veya görevine yönelik imalardır. Yaakov’un Yisrael olduğu an, kim olduğumuzun ipuçlarını içerir. Şüphesiz, atalarımız daha sonraları “bir Koenler krallığı ve kutsal bir ulus” olmaya davet edilmişlerdir; ancak önceki unvanlarını hiçbir zaman kaybetmemişlerdir. Biz, Tanrı’yla ve insanla mücadele eden ve buna rağmen hayatta kalan halkız. Bu ne anlama gelmektedir?
Metne girmenin yollarından biri (ve tabii ki bu, çok sayıda yoldan yalnızca biridir) “sonra ne oldu?” sorusunu sormaktır. Geriye doğru – sonuçtan sebebe doğru – mantık yürüterek, o gece neler olup bittiği hakkında bir bakış açısı elde edebiliriz.
Ertesi gün yaşananlar hayret verici olmaktan çok uzak değildir. Peraşanın başında anlatılanlar bizi gergin bir buluşmaya hazırlamıştır. Esav’ın kendisini dört yüz adamdan oluşan bir kuvvetle beklemekte olduğunu duyan Yaakov “çok korkmuş ve içine sıkıntı düşmüştür”. Ayrıntılı hazırlıklara girişmiştir. Hahamlarımızın söyledikleri gibi, Yaakov üç taktiğe başvurmuştur: diplomasi (Yaakov büyük ve küçükbaş hayvan sürülerinden oluşan cömert armağanlar göndermiştir), dua (“Lütfen beni ağabeyimin elinden, Esav’ın elinden kurtar, çünkü ondan korkuyorum…”) ve savaşa hazırlık (Yaakov, biri saldırıya uğrarsa diğerinin kaçabileceği düşüncesiyle ev halkını iki kampa ayırmıştır).
Ama işte, Esav nihayet göründüğü zaman tüm korkuların temelsiz olduğu ortaya çıkar. Esav Yaakov’u karşılamak için “koşar”, kollarını onun boynuna dolar, onu öper ve ağlar. Esav’ın davranışında öfkeden, düşmanlıktan veya intikam tehdidinden eser yoktur (doğrudur; bunun aksini öne süren midraş gelenekleri vardır, ama biz burada anlatımın basit anlamıyla ilgileniyoruz). Elbette bu, Yaakov’un korkularının mantıksız olduğu anlamına gelmemektedir. Öyle değildi. Ne de olsa yirmi iki yıl öncesinde Esav intikam yemini etmişti.[1] Ancak Esav, anın ruh halini yaşayan fevri bir adamdır. Cassius’un “sıska ve açgözlü bakışı”ndan veya Iago’nun soğukkanlı hesaplarından çok uzaktır. Çabuk öfkelenen ve çabuk unutan biridir. Kardeşlerin buluşmasında yaşadığımız beklenti kırılması bize Roosevelt’in ünlü sözlerini hatırlatmaktadır: “Korkmamız gereken tek şey korkunun kendisidir.”
İkinci ve çok daha önemli sonuçları olan nokta, Yaakov’un bu buluşma sırasındaki davranışıdır. Bu davranış olağanüstü nitelikte olmaktan çok da uzak değildir. Yaakov öncelikle yedi kez eğilip Esav’ın önünde yere kapanmaktadır. Aynısını aile fertlerinin her biri de yapmaktadır: “Sonra cariyeler yaklaştılar – onlar ve çocukları - ve eğildiler. Lea da çocuklarıyla yaklaştı ve eğildiler. Son olarak Yosef, Rahel ile yaklaştı ve eğildiler” (Bereşit 33:6-7). Burada üç kez yapılan tekrar önemlidir.
Yaakov’un kullandığı ifadeler de bundan daha az çarpıcı değildir. Esav’a beş kez adoni, “efendim” diye hitap etmektedir (önceki bölümde hizmetkârlarına Esav’a hitaben bu sözcüğü üç kez kullanmalarını söylemiştir). İki kez kendisini Esav’ın eved’i, yani “kulu” olarak nitelemektedir (ve önceki bölümde hizmetkârlarına bunu dört kez yapmalarını söylemiştir). Tıpkı yedi kez yaptığı fiziksel eğilme hareketi gibi, adon ve eved sözcüklerini toplam yedi kez kullanması da kendini alçaltma koreografisinin bir parçasıdır.
Tüm bunları önceki gece gerçekleşen güreş müsabakasıyla nasıl ilişkilendirebiliriz? Kuşkusuz, Yaakov rakibine karşı bir zafer kazanmıştır. En azından o kendisini mübarek kılana kadar onun gitmesine izin vermeyi reddetmiştir. Yeni ismi, bundan böyle Yaakov’un, herhangi bir çatışmadan sağ salim çıkma kabiliyeti hakkında hiçbir şüphesi olmaması gerektiği anlamına gelmektedir. “Tanrı’yla ve insanlarla mücadele etmiş ve üstün gelmiş” bir adam, herhangi birinin önünde eğilmeye veya ona “efendim” diye hitap etmeye ihtiyacı olan biri değildir. Yaakov’un bütünüyle şaşırtıcı nitelikte bir teslimiyetçilik değil, yeni keşfedilmiş bir özgüven ortaya koymasını beklerdik.
Hepsi bu da değildir. Esav hediyeleri ilk kez reddettiği zaman (“çok şeyim var” [yeş li rav]; senin olan sende kalsın” sözleriyle), Yaakov şu sıra dışı sözlerle cevap verir:
“Yapma lütfen. Eğer gözünde beğeni kazandıysam, hediyemi [minha] elimden alırsın, çünkü senin yüzünü görmek Tanrı’nın yüzünü görmek gibi, zira bana böylesine lütuf gösterdin. Sana getirilen hediyemi [birkati; tam anlamıyla ‘berahamı’] lütfen kabul et, çünkü Tanrı bana çok cömert davrandı ve her şeyim var [yeş li kol]”.”
Bereşit 33:10-11
Başta hediye olan şey neden “beraha”ya dönüşmüştür? Esav’ın yüzünü görmek, akla gelebilecek hangi anlamda “Tanrı’nın yüzünü görmek” gibidir? Ve Yaakov, Esav’ın “çok şeyim var” sözlerini, kendi söylediği “her şeyim var” şeklinde değiştirerek tam olarak neyi ima etmiştir?
Bu pasajda başka yankılanmalar da vardır. Bunların en kayda değer olanı, panim, yani “yüz” sözcüğüyle ilgilidir. Yaakov’un Esav’a söylediği, “senin yüzünü görmek Tanrı’nın yüzünü görmek gibi” sözlerinin, güreş müsabakası sonrasında söylediklerini yankılattığı gayet açıktır: “O yere Peniel adını verdi, çünkü ‘Tanrı’yı yüz yüze gördüm ve yine de hayatım kurtuldu’ dedi.” Bir bütün olarak 32 ve 33. pereklerde (yüzleşme öncesindeki hazırlıklar, gece gerçekleşen boğuşma ve karşılaşmanın kendisi) panim sözcüğünün değişik biçimleri tekrar tekrar yankılanmaktadır. Bunlar genelde çeviride kaybolur, çünkü İbranicede panim sözcüğü, başka dillerde belirgin olmayan birçok farklı forma sahiptir. Bir örnek vermek gerekirse, pasuk 32:21 genellikle şu şekilde çevrilir:
[Yaakov hizmetkârlarına] “‘İşte kulun Yaakov da arkamızda’ diyeceksiniz” dedi, çünkü “Önümden giden hediyeyle onu yatıştırırım. Ve onu [bundan] sonra gördüğümde belki beni affeder” diye düşünüyordu.
Bereşit 32:21
Bu çeviride, aslına bakılırsa panim sözcüğünün sadece bu pasukta dört kez geçtiğine işaret eden hiçbir şey yoktur. Sözlük anlamına göre bakıldığında pasuğun ikinci yarısı şu şekilde çevrilmelidir: “Çünkü ‘Yüzüme [=yüzümün baktığı yöne, yani ileriye doğru] giden hediyeyle onun yüzünü [=yüzündeki öfkeyi] silerim. Ve onun yüzünü [bundan] sonra gördüğümde, belki yüzümü kaldırır’ diye düşünüyordu.” Burada bir dram vardır ve yüzlerle ilgilidir: Esav’ın yüzü, Yaakov’un yüzü ve Bizzat Tanrı’nın Yüzü. Neler oluyor?
İpucu, Yaakov’un “beraha” sözcüğünü kullanmasında yatmaktadır. Bu bizi yirmi iki yıl öncesindeki bir başka kader anına götürmektedir (Bereşit perek 27). Orada Yaakov, Esav’ın giysilerine bürünmüş halde, ağabeyinin berahasını almıştı (tesadüfen veya kasıtlı olarak, b-r-h, yani “mübarek kılmak” veya “beraha” kökü, o perek içinde tam yirmi iki kez geçer). Gelin o berahanın ne olduğunu kendimize hatırlatalım:
Tanrı sana göklerin çiyinden ve yeryüzünün yağından [versin ve] bol buğday ve şarap bahşetsin. Halklar sana hizmet etsin, milletler sana eğilsin. Kardeşlerine efendi ol, annenin çocukları sana eğilsinler. Seni lanetleyenler lanetlidir, seni mübarek kılanlar mübarektir.
Bereşit 27:28-30
Bu sözlerin basit anlamları açıktır. Zenginlik ve güç ifade etmektedirler. İşte, Yaakov’un, Esav’ın giysilerine bürünmüş halde Esav’ın yerine aldığı beraha budur. Elimizdeki ilk gerçek budur.
İkincisi – ki bunun önemi ne kadar vurgulansa azdır – daha sonra bir berahanın daha verilmiş olmasıdır. Esav iki Hiti kadınla evlenmişti. Bu, hem Yitshak hem de Rivka için bir sıkıntı kaynağıydı. Rivka bunu, Yaakov’u kendi ağabeyi Lavan’ın yanına göndermek için bir fırsat olarak kullanmıştı. Yaakov orada Esav’ın intikam arzusu açısından güvende olacaktı. Yaakov yola çıkmadan önce Yitshak onu şu sözlerle mübarek kılmıştı:
Her-Şeye-Kadir Tanrı seni mübarek kılsın, seni verimli kılıp sayıca çoğaltsın; öyle ki, bir halklar topluluğu haline gel. [Tanrı] sana Avraam’ın berahasını versin – hem sana hem de seninle birlikte soyuna – ki, Tanrı’nın Avraam’a vermiş olduğu ve [şu anda] yabancı olarak yaşadığın ülkeyi miras edinesin.
Bereşit 28:3-4
Bu tamamen farklı bir berahadır: Tanrı’nın Avraam’a tekrar tekrar söz verdiği iki anahtar şey hakkındadır: çocuklar ve ülke. Bunlar “antlaşma berahalarıdır”. Bereşit kitabına hâkim olup, zenginlik veya güçle ilgileri yoktur. Tanrı, Avraam’a, antlaşmayı devam ettirecek çocuklar ve bunu yapacakları yer olarak bir ülke vereceğini vaat etmişti. Tanrı hiçbir yerde Avraam’a “göklerin çiyini ve yeryüzünün yağını” söz vermemiştir; hiçbir yerde de, “Kardeşlerine efendi ol, annenin çocukları sana eğilsinler” benzeri, güç ifade eden sözler kullanmamıştır. Yitshak, Yaakov’u evden uğurlamadan önce ona Avraam’ın berahalarını vermiş ve ona açık bir ifadeyle “antlaşmayı geleceğe taşıyacak kişi sen olacaksın” demiştir.
Kayda değer üçüncü gerçek, berahaları verdiği zaman Yitshak’ın gözlerinin görmüyor olmasıdır. Yaakov’un Esav’ın kılığına girmesi, ancak Yitshak göremediği için mümkün olmuştur. Bereşit 27 bir bakıma duyular üzerine bir yazıdır. Bunlardan birinden (görme) mahrum haldeki Yitshak, diğer dördünü kullanmaktadır. Yemeği tadar, Yaakov’un [pürüzlü hissi vermesi için Rivka tarafından keçi postuyla kaplanmış olan] ellerine dokunur ve onun giysilerini koklar (“İşte, oğlumun kokusu tıpkı A-Şem’in mübarek kıldığı çayırın kokusu gibi”). Ayrıca onun sesini de duyar (“Ses, Yaakov’un sesi, ama eller Esav’ın elleri”). Sonunda, kayda değer bir şüphenin ardından, Yitshak, sesten gelen bulguya karşılık, tat, dokunma ve koku yoluyla elde ettiği bulgulara güvenir ve Esav’ın berahasını Yaakov’a verir. Bunu yalnızca Yaakov’un yüzünü göremediği için yapar. Bu üç gerçek, Yaakov ve Esav arasında yirmi iki yıl sonra vuku bulan yüzleşmenin gizemini çözebilmemiz için yeterlidir.
Atalarımız yeni bir inancın kurucuları olmaktan çok daha fazlasıydı. Onlar ayrıca birer rol modeliydi. Yaşamları yalnızca bize geçmiş hakkında anlattıkları açısından değil, bize şimdi hakkında anlattıkları açısından da önemlidir – çünkü onların karşılaştığ sınavlar bizimkilerle aynıdır.
Avraam, zamanının kültüründen ayrı duracak, farklı olacak, çağın putlarına tapmayı reddedecek, bunun yerine –uzun ve risklerle yüklü bir yolculuğa çıkmak anlamına geldiğinde bile – Bir olan Tanrı’nın içsel sesine kulak verecek inanç kuvvetine sahip olan adamdı. Tüm hayat yolculuğu boyunca onu taşıyan şey, sevgi ve şefkatti (hesed) – Tanrı sevgisi ve, evet, tüm eylemleri ve sözleri boyunca parlayan insan sevgisi.
Yitshak, fedakârlık gerçekliğini bilen adamdı. Yaşamış, hayatta kalmıştı, ama bu, kendisine karşı kaldırılan bıçağı görmeden olmamıştı. Benliğinin en derinlerinde, antlaşmanın bir evladı olmanın ne kolay ne de güvenli olduğunu biliyordu. Tüm hayat yolculuğu boyunca onu taşıyan şey, cesaretti (gevura) – ve her ne sebeple olursa olsun, tarihsel kayıtlar gayet nettir: Yahudi kalmak cesaret gerektirir.
Buna karşılık Peygamber Miha, Yaakov hakkında hakikatten bahseder (“Yaakov’a hakikati ver”). Bahsettiği, bilişsel anlamda hakikat değildir (‘Gerçekler neler? Nihai gerçek nedir?’) Bunu varoluşsal anlamda kastetmektedir (‘Kimim ben? Hangi hikâyeye aidim ve hangi rolü oynamaya çağrılıyorum?’). Bilişsel hakikat – bilimsel, metafiziksel, sanatsal – için yapılan arayış, Avraam’ın antlaşmasına has bir şey değildir. Tüm insanlığın mirasıdır. Yahudi bilimi veya ekonomisi veya psikolojisi diye bir şey yoktur. Bir şey neyse odur ve olduğu haliyle, keşfetmesi için homo sapiens’e verilmiştir (Raşi “Kendi suretimizde ve benzeyişimizde insan yapalım” ifadesini “anlama ve ayırt etme kapasitesiyle” şeklinde açıklar). Yaakov’un, hayatını boğuşmakla geçirdiği hakikat ise oldukça farklıydı. Kimliğe ilişkin hakikatti. Bunun merkezi sözcükleri, yüz (kim olduğumu görmek için hangi aynaya bakıyorum?), isim (kendimi hangi terimle tanıyorum?) ve beraha’dır (hangi kadere çağrılıyorum?).
Yaakov’un hayatının ilk aşamasında bir şey özellikle öne çıkar. Yaakov, Esav olma özlemi içindedir – daha doğrusu, Esav’ın yerini almak arzusundadır. Rahmin içinde onunla mücadele eder. Esav’ın topuğunu tutarak dünyaya gelir (ona Yaakov, yani “topuk tutan” ismini veren budur. Esav’ın behorluk hakkını satın alır. Esav’ın giysilerini giyer. Esav’ın berahasını alır. Yitshak göremediği ve kim olduğunu sorduğu zaman “Ben behorun Esav’ım” diye cevap verir.
Neden? Cevap açık görünmektedir. Yaakov her ne değilse, Esav odur. Behordur. Rahimden kızıl kıllarla kaplı halde çıkar (Esav “tamamlanmış”, “tam olarak yapılmış” anlamına gelir). Güçlüdür, enerji doludur, usta bir avcıdır, “bir kır adamıdır”. En önemlisi, babasının sevgisine sahiptir. Esav bir homo naturalis, yani bir doğa adamıdır. Bilir ki, homo homini lupus est, “insan insana kurttur”. Darwinci “hayatta kalmak için mücadele” ve Hobbesçu “herkese karşı savaş” dünyasında savaşıp kazanacak kuvvet ve beceriye sahiptir. Bunlar onun doğal savaş meydanlarıdır ve Esav bu rekabetten büyük zevk alır.
Esav, antik dünyanın yüzlerce mit ve efsanesinin (ve günümüzün aksiyon filmlerinin) kalıplaşmış kahraman tipidir. Ne onursuzdur, ne de insani duygulardan yoksundur. Babası Yitshak’a olan sevgisi gerçek ve dokunaklıdır. Midraş, sağlam eğitsel gerekçelerle, Esav’ı kötü bir adama dönüştürmüştür. Tora’nın kendisi ise bütünüyle çok daha incelikli ve derindir. Esav kötü bir insan değildir; Homerosçu erdemleri ve Nietzscheci güç istencini kutlayan doğal bir insandır.
Yaakov’un başlangıçtaki arzusunun onun gibi olmak olması şaşırtıcı değildir. Kendi hayal gücünün aynasında gördüğü ilk yüz budur; berahayı almaya geldiğinde, gözleri görmeyen Yitshak’a sunduğu yüz de budur. Ancak tıpkı eller gibi, bu yüz de Yaakov’un yüzü değildi.
Aldığı beraha da kendisi için niyetlenilen beraha değildi. Asıl beraha daha sonra, Yitshak’ın ona, karşısındakinin Esav olduğunu zannetmeksizin doğrudan Yaakov’u mübarek kıldığını bildiği zaman verdiği berahaydı.
Yaakov’un berahasının zenginlik veya güçle ilgisi yoktu. Çocuklar ve bir ülke hakkındaydı – antlaşmanın gerekleri doğrultusunda eğiteceği çocuklar ve soyunun adalet ve şefkate, kanun ve sevgiye dayanan bir antlaşma toplumu inşa etmeye gayret edecekleri bir ülke. O berahayı almak için, Yaakov’un Esav’ın giysilerini giymesine gerek yoktu. Bunun yerine, kendisi olması gerekiyordu – bir doğa adamı değil, kulakları doğanın ötesindeki bir sese, her şeyin Yaratıcısı’nın, ne zenginlikle satın alınabilen ne de güçle kontrol edilebilen şeye, başka bir deyişle, Tanrı’nın nefesi olarak insan ruhuna ve Tanrı’nın sureti olarak insan onuruna sadık kalma çağrısına duyarlı olan bir insan olmalıydı.
Yaakov’un, yirmi iki yıl sonra Esav’la buluştuğu zaman tam olarak ne yaptığı bu noktada açıklığa kavuşmuş olmalıdır. Yaakov, onca yıl öncesinde almış olduğu berahayı geri veriyordu. Esav’a gönderdiği büyük ve küçükbaş hayvan sürüleri zenginliği temsil ediyordu (“göklerin çiyi ve yeryüzünün yağı”). Yedi kez eğilmesi ve kendisinden “kulun” diye bahsedip Esav’a “efendim” diye hitap etmesi de gücü temsil ediyordu (“Kardeşlerine efendi ol, annenin çocukları sana eğilsinler”). Yaakov artık bunları istemiyordu ve onlara ihtiyacı da yoktu (“her şeyim var” – yani, “bütün olmak için ne zenginliğe ne de güce ihtiyacım var”). Yaakov açıkça belirtmektedir: “Lütfen” – [yalnızca] ‘hediyemi’ değil – “berahamı [da] al” demektedir. Esav’dan almış olduğu berahanın hiçbir zaman kendisine niyetlenilmiş olmadığını artık bilmektedir ve onu iade etmektedir.
Önceki gece gerçekleşen güreş müsabakasında neler olup bittiği de aynı ölçüde açıktır. Bu, Yaakov’un varoluşsal hakikatle olan içsel muharebesiydi. Yaakov kimdi? Esav olma özlemiyle yaşayan adam mı? Yoksa farklı bir kadere, “daha az gidilen yola”, Avraam’ın antlaşmasına çağrılan adam mı? “Beni mübarek kılana kadar seni bırakmayacağım” der Yaakov rakibine. İsimsiz yabancı, beklentilere meydan okuyan bir yolla cevap verir. Yaakov’a klasik bir beraha vermez (örneğin, zengin veya güçlü veya güvende olacaksın). Yaakov’a çekişmelerden ari bir yaşam sözü de vermez. Yaakov ismi mücadele belirtir; Yisrael ismi de mücadele belirtir. Ancak çatışmanın koşulları tersine çevrilmiştir.
Adam sanki ona şöyle demektedir: “Geçmişte Esav olmak için mücadele etmiştin. Gelecekte, Esav değil, kendin olmak için mücadele edeceksin. Geçmişte Esav’ın topuğuna tutunmuştun. Gelecekte Tanrı’ya tutunacaksın. Sen O’nu bırakmayacaksın; O da seni bırakmayacak. Şimdi Esav’ı bırak ki Tanrı’ya tutunmak için özgür olabilesin.”
Ertesi gün Yaakov öyle yapmıştır. Esav’a berahasını geri vererek onu bırakmıştır. Ve Yaakov şimdi hem zenginlikten hem de güçten feragat etmiş ve önceki gece gerçekleşen yüzleşmeden topallayarak çıkmış olmasına rağmen, pasaj Vayavo Yaakov şalem sözleriyle sona ermektedir: “Yaakov selametle [tam çeviriyle “bütün halde”] geldi.” Yaakov’un nihayet vardığı ve Yisrael isminin tanıklık ettiği baş döndürücü gerçek budur. Bütün olmak için Esav’ın zenginlik ve güç berahalarına ihtiyacımız yoktur. Bizimkisi başka bir yüzdür, alternatif bir kaderdir, farklı bir berahadır. Bizim taşıdığımız yüz, O’nunla güreştiğimiz ve O’nu bırakmayı reddettiğimiz zaman Tanrı’nın yüzünde yansıdığını gördüğümüz surettir.
Bu olayın, Yisrael olarak kimliğimizin (“ismimizin”) doğuiu olması bir tesadüf değildir. Tarihimizin neredeyse her kayda değer kavşağında doğa tanrılarına tapan uygarlıklarla güreşmişizdir: zenginlik (“göklerin çiyi ve yeryüzünün yağı”) veya güç (“halklar sana hizmet etsin, milletler sana eğilsin”). Yisrael, antik Yunan veya Roma’nın, Rönesans dönemi İtalya’nın veya aristokratik Fransa’nın zenginliğini hiç tanımamıştır. Büyük imparatorlukların, yenilmez ordularının ve yıkım silahlarının gücünü hiç bilmemiştir. Bunlara özlem duyduğu zaman (Şelomo’nun günlerinde olduğu gibi) yolunu kaybetmiştir.
Yisrael’in kuvveti hiçbir zaman kendisinde değil, daima kendisinden başka ve daha büyük olanda, tüm dünyevi güçleri aşan güçte yatmıştır. Zenginliği hiçbir zaman fiziksel değil, manevi olan, bir zihin ve yürek meselesi olan zenginlik olmuştur. Yahudiler sık sık başka biri, çağın “Esavları” olmak istemişlerdir. Gereğinden çok kez Shakespeare’in şu sözleriyle kastettiği duygunun ne olduğunu biliyorlardı:
Kendime bakar, lanet okurum talihime.
Daha zengin umutları olan birine benzemek isterim,
Onun gibi yakışıklı, onun gibi dostları olan biri,
Şunun sanatını, berikinin yeteneğini dilerim,
En çok sevdiğim şeylerden bile hiç tat almaz olurum.
29. Sonet
Bu nihayetinde reddetmemiz gereken bir duygudur. Tora bizden Esav hakkında kötü düşünceler taşımamızı istiyor değildir. Aksine, bize emretmektedir: “Bir Adomi’den [=Esav’ın soyundan gelen birinden] nefret etme, çünkü kardeşindir o.” Ancak Yaakov’un yaptığı gibi, tek başımıza, gece vakti, ruhumuzun derinliklerinde güreşmemizi ve bize ait olan yüzü, ismi ve berahayı keşfetmemizi, evet, istemiştir. Yaakov’un Esav’la barışık olabilmesi için, öncelikle Esav değil, Yisrael – Tanrı’yla güreşen ve O’nu asla bırakmayan kişi – olduğunu öğrenmesi gerekiyordu.
Jonathan SACKS’tan çeviren
[1] “‘Babamın yas günleri yaklaşıyor’ dedi içinden, ‘ve o zaman kardeşim Yaakov’u öldüreceğim” (Bereşit 27:41).
Jonathan Sacks’tan Çeviren:
Moshe FARSİ
Jonathan SACKS’tan çeviren Moshe FARSİ'nin bir önceki yazısı için tıklayınız...


Yorumlar