Ortadoğu’nun Lider Ülkesi Kim Olacak?
Bir zamanlar (1917-1948) Ortadoğu’nun kaderi Fransa ile İngiltere’ye bağlıydı. Türkiye güçlü olmakla birlikte kendi Misak-ı Milli sınırları içinde kalmayı, Arap ülkelerine pek bulaşmamayı ve Batı’ya yönelik siyaset çerçevesinde kalmayı tercih etmişti. Atatürk-İnönü dönemlerinin “muasır medeniyet (çağdaş uygarlık)” hedefi, takiben Demokrat Parti ile birlikte Nato üyeliği, sonrasında Avrupa Birliği ortaklık amaçları Batı’ya bakar, Ortadoğu’yu ikinci planda bırakırdı.
Avrupa’lı güçlerin kendi kabuklarına çekilmeleri ardından 1970 ve
‘80’lerde Sovyetler Birliği ve müttefikleri Mısır (Enver Sedat’a kadar), Suriye (baba-oğul Esat’lar) hatta Saddam Hüseyin’in Irak’ı ABD’yi Rus silahları ile dengelemeye çalıştılar. İsrail’in 6 Günlük Savaşı (1967-Fransız uçaklarıyla) ve Yom Kipur zaferi (1973-ABD uçaklarıyla) Moskova’nın etkisini eritti ve 2020’lerde sona erdirdi.
ABD’nin, Ortadoğu’da müttefikleri Suudi Arabistan, İsrail, Ürdün, Körfez Ülkeleri ile birlikte ağırlığını hissettirdiği dönem 1973’de başlar. Bu sürede Amerikan hakimiyetine karşı gelen tek güç 1979 Ayetullah devrimi ile filizlenen İran İslam Cumhuriyeti olmuştur.
7 Ekim 2023’de Hamas’ın İsrail’e saldırısı, 1980 sonrasındaki dengelerin birçoğunu ters yüz etti. 2024’te İran’ın Lübnan’daki kolu Hizbullah, lideri Nasrallah’ı kaybetti, çağrı cihazları operasyonu birkaç bin militanı öldürmekle kalmadı, Şii terör grubunun özgüvenini sarstı.
2025’de 12 Günlük İsrail-İran Savaşı (Yükselen Aslan) İslam
Cumhuriyeti’nin hava savunmasını çökertir, bilim ve ordu üst kadrolarını ortadan kaldırır ve ekonomisini yaralar. 2026 Şubat’ında ise ABD ve İsrail’in İran rejimine karşı başlattıkları kinetik savaş, Ali Hamaney’in öldürülmesi ile Devrim Muhafızlarının iktidarı ele geçirmelerine neden olur.
Karşılıklı ekonomik darbeler, Hürmüz ambargosuna dönüşür, İslam Cumhuriyeti zayıflar fakat çökmez.
Bugün gelinen noktada İran’ın Ortadoğu hükümranlığı henüz sona ermemiştir, fakat çok sarsılmış, ona bağlı güçler zayıflamış ve ekonomisi ölümcül darbeler almıştır. Toparlanması, eğer arada rejim değişmezse, uzun süre alacaktır. ABD’de olası başkan değişimi, Trump’ın İran’ın ambargosunu hafifletmeyecektir. Amerikalılar bu işi sonuçlandırmaya kararlılar.
Taşlar oynadığında kim nerede yer alır?
Suudi Arabistan - Ortadoğu’nun en zengin, ordusu en çağdaş silahlarla donanmış, Sünni İslam’ın en önemli ülkesi…fakir Yemen’in balistik füzelerinin havaalanlarını kapatmasına engel olamıyor.
Muhammed bin Salman, tüm dev projelerine, halkının eğitimine önem vermesine rağmen modern bir ülkeye henüz kavuşturamadı Suud’u. Mekke Paktı dahi savunma ortaklarına ihtiyacı olduğunun belirtisi. Liderlikten UZAK!
Mısır - Nüfusu ve coğrafyası büyük ve elverişli fakat otokratik yönetim tüm zafiyetleri ile iktidarda. İnsan kaynaklarında ilerleme yok. Liderlikten UZAK!
Türkiye - Geçmişi, tarihi, eğitimli işgücü, nüfus büyüklüğü, küresel ilişkileri ve Sünni ruhu sayesinde doğal lider. Fakat yüksek enflasyon, yatırımlarda azalma ve halkının güvenini sarsan yönetim zafiyetleri yüzünden kırılgan bir noktaya sürükleniyor. Son haftaların Borsa Krizi aslında başka alanlarda da “hastalık var mı?” dedirtiyor. Bilenlerin yıllardır uyardıkları bombanın patlaması Türkiye’nin bölgesine ve komşularına etki etme iradesini köreltir mi? Her askeri hamlenin ileri bir savunma sanayi, sağlam bir ekonomi ve güçlü bir finans sistemi tarafından desteklenmesi şart. Alışılmamış bir dış çatışma halkının güvenini sarsar, parasını pul eder mi? Gelecekte temkinli liderliğe EN YAKIN!
İsrail - Ortadoğu’ya sanki dışarıdan enjekte edilmiş, hakim kültürüne uzak fakat 80 yıl zarfında da bölgenin güç hakimiyeti unsurlarını tamamen kavramış, çağdaş yapısı ile savaşlar kazanan fakat çekinilen ve sevilmeyen oyuncu. Bazı Körfez ülkeleri ile şaşılacak kadar dost, ezilen halkların (Dürzi, Kürt?) bir nevi umudu. Ortadoğu’nun inovasyon ve teknoloji lideri. Savunma sanayi liderliğine YAKIN!
Türkler açısından, Ortadoğu’nun lideri olmaktansa, Erdoğan sonrasında kendi liderlerinin kim olacağı sorusu onları daha fazla meşgul ediyor… bu aralar.
Ralf ARDİTTİ
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar