İZ BIRAKANLAR Nobel'e Uzanan Hayatlar •Bölüm 2 /15Yahudi Olduğu İçin Üniversiteden Uzaklaştırıldı. Yatak Odasındaki Laboratuvardan Nobel'e Uzandı Rita Levi-Montalcini (1909–2012)
- 2 dakika önce
- 3 dakikada okunur
İZ BIRAKANLAR
Nobel'e Uzanan Hayatlar • Bölüm 2 / 15
Yahudi Olduğu İçin Üniversiteden Uzaklaştırıldı…
Yatak Odasındaki Laboratuvardan Nobel'e Uzandı
Rita Levi-Montalcini (1909–2012)
Üniversitedeki görevine son verildi.
Bilimsel çalışmalarını sürdürmesi engellendi.
Ama o araştırmaktan vazgeçmedi yatak odasını küçük bir laboratuvara dönüştürdü.
Yıllar sonra, orada başlayan bilimsel yolculuk onu Nobel Ödülü'ne taşıyacaktı.
1909 yılında İtalya'nın Torino kentinde Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Rita Levi-Montalcini, dört kardeşin en küçüğüydü. Babası elektrik mühendisi ve matematikçi, annesi ressamdı. Babası, dönemin geleneksel anlayışıyla profesyonel bir kariyerin kadınların eş ve anne rolüyle bağdaşmayacağını düşünüyordu. Rita ise farklı bir hayat istiyordu. Yirmi yaşında tıp okumaya karar verdi ve eksik eğitimini yalnızca sekiz ayda tamamlayarak Torino Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne girdi.
1936'da tıp eğitimini üstün başarıyla tamamladı ve nöroloji ile psikiyatri alanında uzmanlaşmaya başladı.
Ancak iki yıl sonra hayatı tamamen değişti.
1938'de Mussolini yönetiminin yürürlüğe koyduğu Yahudi karşıtı ırk yasaları, Yahudilerin üniversitelerde ve birçok meslekte çalışmalarını yasakladı. Levi-Montalcini'nin akademik kariyeri bir anda kesildi.
O ise bilimi bırakmak yerine, evindeki yatak odasında küçük bir laboratuvar kurdu. Mikroskop, basit aletler ve tavuk embriyolarıyla sinir sisteminin nasıl geliştiğini araştırmaya devam etti. Hatta bazı cerrahi aletlerini dikiş iğnelerinden kendisi yaptı.
Savaş ağırlaştığında ailesiyle birlikte önce Torino çevresine, ardından Nazi işgali sırasında Floransa'ya kaçtı ve bir süre gizlenerek yaşadı. Savaşın son döneminde ise mültecilere doktor olarak yardım etti.
Savaş bittikten sonra bilim dünyasına geri döndü. 1947'de ABD'deki Washington University in St. Louis'e davet edildi. Başlangıçta birkaç aylığına gittiği Amerika'da yaklaşık otuz yıl sürecek bilimsel çalışmalar gerçekleştirdi.
Burada yaptığı araştırmalar, bilim tarihinin önemli keşiflerinden birine dönüştü: Sinir Büyüme Faktörü – NGF (Nerve Growth Factor).
NGF, basitçe anlatmak gerekirse, bazı sinir hücrelerinin büyümesine, gelişmesine ve yaşamını sürdürmesine yardımcı olan bir sinyal molekülüdür. Bu keşif, hücrelerin büyümesinin ve farklılaşmasının nasıl kontrol edildiğinin anlaşılmasında yeni bir kapı açtı.
1986 yılında Rita Levi-Montalcini ve Stanley Cohen, büyüme faktörleri üzerine yaptıkları keşifler nedeniyle Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'ne layık görüldüler.
Bir zamanlar Yahudi olduğu için üniversiteden uzaklaştırılan genç kadın, yaklaşık yarım yüzyıl sonra bilim dünyasının en büyük ödüllerinden birini alıyordu.
Yahudi Kimliği ve Yaşam Mücadelesi
Levi-Montalcini'nin Yahudi kimliği, yaşam öyküsünün görmezden gelinemeyecek bir parçasıdır. Antisemitizm onun akademik hayatını durdurmaya çalıştı savaş yıllarında ailesiyle birlikte saklanmak zorunda kaldı. Ancak uğradığı ayrımcılık, bilime olan bağlılığını sona erdiremedi.
Hayatının sonraki dönemlerinde de bilimden ve toplumsal yaşamdan kopmadı. 2001 yılında bilimsel ve sosyal alandaki üstün katkıları nedeniyle İtalya'da ömür boyu senatör ilan edildi.
30 Aralık 2012'de Roma'da 103 yaşında hayatını kaybetti. Nobel kayıtlarına göre, yaşamış en uzun ömürlü Nobel Ödülü sahibi oldu.
Bir rejim ona laboratuvarların kapısını kapattı.
O ise kendi laboratuvarını kurdu.
Ve bazen tarihin en büyük cevapları, tam da böyle verilir.
Bir Nobel madalyası zamanla bir müzede sergilenebilir.
Ama insanlığa bırakılan gerçek miras, nesiller boyunca yaşamaya devam eder.
Bazen en güçlü izler, sessizce yazılır.
İz bırakanları hatırlamak ise, geleceği daha bilinçle kurmanın bir yoludur.
Biliyor muydunuz?
Rita Levi-Montalcini'nin ikiz kız kardeşi Paola Levi-Montalcini, tanınmış bir ressamdı.
Tıp fakültesindeki yakın arkadaşlarından Salvador Luria ve Renato Dulbecco da ilerleyen yıllarda Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü kazandı.
2001 yılında İtalya Cumhurbaşkanı tarafından ömür boyu senatör olarak atandı.
103 yaşına kadar yaşadı ve yaşamının son dönemlerine kadar bilimsel çalışmalarla ilgilenmeye devam etti.
Interview Rita Levi-Montalcini, Nobel Prize in Medicine 1986
Daha Derin Araştırmak İsteyenler İçin
Nobel Prize – Rita Levi-Montalcini: Biographical
Nobel Prize – The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1986
Ovi R. GÜLERŞEN
Bir önceki İz Bırakanlar yazımı okumak için tıklayın.
Yorumlar