İYT | SEÇİM 2026 – SEÇMEN BİLGİLENDİRME REHBERİ Kopyası
İYT | SEÇİM 2026 – SEÇMEN BİLGİLENDİRME REHBERİ
BİLGİYLE KARAR VERİN
İsrael Siyasetinde Haredi Partiler: SHAS (ש״ס) & YAHADUT HATORAH (יהדות התורה)
İYT Seçim 2026 – Seçmen Bilgilendirme Rehberi’nin bu bölümünde, İsrael siyasetinin iki köklü Haredi siyasi oluşumu Shas ve Yahadut HaTorah (United Torah Judaism – UTJ) ele alınıyor.
Her iki parti de Haredi toplumunu temsil etmekle birlikte farklı toplumsal tabanlara, siyasi yapılara ve bazı konularda farklı yaklaşımlara sahip.
Amaç, herhangi bir parti lehine veya aleyhine değerlendirme yapmak değil siyasi oluşumların kimler tarafından yönetildiğini, hangi seçmen kesimlerini temsil ettiklerini, temel siyasi görüşlerini, 2026 seçimlerinde öne çıkardıkları konuları, aday listelerindeki değişiklikleri ve güncel kamuoyu araştırmalarındaki durumlarını karşılaştırılabilir bilgilerle aktarmaktır.
SHAS | ש״ס
Parti Başkanı: Aryeh Deri
Siyasi kimlik: Sefarad Haredi
Aryeh Deri kimdir?
17 Şubat 1959’da Fas’ın Meknes kentinde doğan Aryeh Makhlouf Deri, 1968 yılında ailesiyle birlikte İsrael’e göç etti. Ailesi bir süre Bat Yam’da yaşadı. Kudüs’te Porat Yosef ve Hebron yeşivalarında eğitim gördü.
1981 yılında Yaffa Cohen ile evlendi. Çiftin dokuz çocuğu bulunuyor ve Deri Kudüs’te yaşıyor.
Genç yaşta Haredi toplumunun eğitim ve dini kurumlarında görev almaya başlayan Deri, Shas’ın kuruluş dönemindeki önemli isimlerden biri oldu. 1984’te Shas’ın Tora Bilgeleri Konseyi’nin sekreterliğini, ardından partinin genel sekreterliğini üstlendi.
1986 yılında kısa süreli askerlik hizmetinin ardından İçişleri Bakanlığı Genel Müdürü olarak atandı. 1988’de, 29 yaşındayken İçişleri Bakanı oldu ve dönemin en genç bakanlarından biri olarak İsrael siyasetinde öne çıktı.
1992’de ilk kez Knesset’e seçilen Deri, siyasi kariyeri boyunca İçişleri Bakanlığı, Ekonomi Bakanlığı, Negev ve Galilee’nin Kalkınması Bakanlığı gibi çeşitli görevlerde bulundu.
Uzun yıllardır Shas’ın siyasi liderliğini sürdüren Deri, özellikle Sefarad-Haredi toplumunun İsrael siyasetindeki en tanınmış temsilcilerinden biri olarak kabul ediliyor.
Shas nasıl bir siyasi çizgi izliyor?
Shas, dini değerlerin korunmasını sosyal ve ekonomik politikalarla birleştiren Sefarad Haredi bir siyasi hareket olarak tanımlanabilir.
Partinin geleneksel olarak öne çıkardığı başlıklar arasında Haredi eğitim kurumlarının korunması ve finansmanı, dini yaşamın ve Yahudi kimliğinin kamusal alandaki yerinin korunması, düşük gelirli ve geniş ailelere sosyal destek, konut, hayat pahalılığı ve sosyal adalet bulunuyor.
Shas yalnızca Haredi seçmene değil, geleneksel veya dindar Sefarad-Mizrahi seçmenlere de ulaşmaya çalışan bir siyasi yapıya sahip.
Dış politika ve güvenlik konularında ise partinin tutumu dönemlere ve siyasi koşullara göre değişiklik gösterebilmiştir din-devlet, sosyal politika ve Haredi toplumunun statüsü partinin siyasi kimliğinde daha belirleyici başlıklardır.
2026 seçimlerinde Shas'ın öne çıkan konusu: Askerlik
Haredi toplumunun askerlik yükümlülüğü 2026 seçimlerinin en önemli siyasi tartışmalarından biri.
Shas, tam zamanlı olarak Tora eğitimi alan yeşiva öğrencilerinin statüsünün yasal güvenceye kavuşturulmasını savunuyor.
Ancak parti yönetiminden son dönemde yapılan açıklamalarda, Tora eğitimi görmeyen Haredi gençlerle tam zamanlı yeşiva öğrencileri arasında ayrım yapılması gerektiği ifade edildi.
Shas Meclis Grubu Başkanı Yinon Azoulay, eğitimine devam etmeyen kişilerin askerlik ertelemesinden yararlanmaması gerektiğini, ancak ordunun Haredi yaşam biçimine uygun hizmet koşulları oluşturması gerektiğini açıkladı.
Bu yaklaşım, Yahadut HaTorah'ın konuya ilişkin açıklamalarından bazı noktalarda ayrılıyor.
Shas'ın 2026 aday listesi
Shas'ın seçim listesinin başında yine Aryeh Deri bulunuyor.
Listenin ilk sıralarında:
1. Aryeh Deri
2. Yinon Azoulay
3. Michael Malchieli
4. Yoav Ben-Tzur
5. Haim Biton
6. Dror Amos yer alıyor.
2026 listesinde dikkat çeken değişikliklerden biri, Yinon Azoulay'ın yedinci sıradan ikinci sıraya yükselmesi oldu.
Bir diğer dikkat çekici isim ise listenin altıncı sırasına yerleştirilen IDF yedek subayı Dror Amos. Amos aynı zamanda Hayfa Din Konseyi'nin başkanlığını yürütüyor.
YAHADUT HATORAH | יהדות התורה
United Torah Judaism – UTJ
Liste Başkanı: Yaakov Asher
Siyasi kimlik: Aşkenaz Haredi
Yaakov Asher kimdir?
2 Temmuz 1965’te Ramat Gan’da doğan Yaakov Asher, Aşkenaz-Haredi toplumunun Litvanyalı kanadını temsil eden Degel HaTorah hareketinin uzun yıllardır aktif isimlerinden biridir.
Mishkan Yaakov ve Grodno yeşivalarında dini yüksek öğrenim gördü. Evli ve yedi çocuk babasıdır.
Bnei Brak'ta yaşamaktadır.
Siyasi kariyerine ulusal siyasetten önce yerel yönetimlerde başladı. Elad Belediye Meclisi’nde görev yaptı; daha sonra Bnei Brak’ta belediye başkan yardımcılığı ve belediye başkanlığı görevlerini üstlendi.
2008–2013 yılları arasında Bnei Brak Belediye Başkanı olarak görev yaptı.
2013 seçimlerinde Yahadut HaTorah listesinden ilk kez Knesset’e seçildi. Knesset’te İçişleri ve Çevre Koruma Komisyonu ile Anayasa, Hukuk ve Adalet Komisyonu dahil çeşitli komisyonlarda başkanlık görevlerinde bulundu.
Asher, Haredi toplumunun eğitim kurumları, yerel yönetimler, konut, dini yaşam ve yeşiva öğrencilerinin statüsü gibi konularda siyasi çalışmalar yürüttü.
Asher, zorunlu askerlik yaşının ardından uygulanan “Şlav Bet” programı kapsamında kısa süreli askerlik hizmeti yaptı.
Eylül 2026’da Yahadut HaTorah’da gerçekleştirilen önemli kadro değişikliğiyle, uzun yıllar partinin önde gelen isimlerinden olan Moshe Gafni’nin yerine Degel HaTorah’ın ve birleşik Yahadut HaTorah listesinin liderliğine getirildi.
Bu değişiklikle Yaakov Asher, 2026 seçimlerinde Yahadut HaTorah’ın liste başı ve partinin yeni siyasi lideri olarak seçime giriyor.
Yahadut HaTorah nasıl bir parti?
Yahadut HaTorah tek bir siyasi hareketten ziyade, Aşkenaz Haredi toplumunun iki ana siyasi geleneğini bir araya getiren ortak bir seçim listesidir.
Listenin temelini:
Degel HaTorah (דגל התורה) – Litvanyalı Haredi toplumunu,ve Agudat Yisrael (אגודת ישראל) – Hasidik toplulukları temsil eden siyasi yapılar oluşturuyor.
Bu birliktelik 1992 yılından bu yana seçimlerde ortak liste şeklinde devam ediyor.
Partinin temel siyasi öncelikleri arasında Tora eğitiminin korunması, yeşiva öğrencilerinin statüsü, Haredi eğitim kurumlarının finansmanı, dini kurumların ve Şabat'ın kamusal alandaki statüsü, sosyal yardım ve Haredi ailelerin ekonomik koşulları bulunuyor.
Yahadut HaTorah dış politika ve güvenlik konularında klasik sağ-sol ayrımına her zaman kolaylıkla yerleştirilebilen bir parti değil. İsrael Demokrasi Enstitüsü de partinin bu konulardaki kararlarında dini ve toplumsal önceliklerin önemli rol oynadığına dikkat çekiyor.
2026'da Yahadut HaTorah'da önemli lider değişikliği
Bu seçimde partide önemli bir kuşak ve yönetim değişimi yaşandı.
Uzun yıllardır Degel HaTorah'ın ve Yahadut HaTorah'ın önde gelen isimlerinden biri olan Moshe Gafni, 2026 seçim listesine alınmadı.
Gafni ile birlikte uzun yıllardır Knesset'te görev yapan Uri Maklev de yeni listede yer almıyor.
Listenin başına eski Bnei Brak Belediye Başkanı ve deneyimli milletvekili Yaakov Asher geçti.
Bu değişiklik, Yahadut HaTorah'ın 2026 seçimleri öncesindeki en önemli kadro değişikliklerinden biri oldu.
Yahadut HaTorah ve askerlik
Yahadut HaTorah, tam zamanlı Tora eğitimi alan yeşiva öğrencilerinin askerlik statüsünün özel bir yasayla düzenlenmesini savunuyor ve genel bir Haredi zorunlu askerlik modeline karşı çıkıyor.
Partinin 2026 seçimleri öncesinde Ynet'e ilettiği açıklamada, Tora eğitimi almayan Haredilerin askere alınması konusunda dahi siyasi partinin gençlere askerlik talimatı vermesinin kendi görevi olmadığı, bunun ordunun sorumluluğunda olduğu ifade edildi.
Bu nokta Shas ile Yahadut HaTorah arasındaki önemli nüanslardan biri.
Shas'tan Yinon Azoulay, Tora eğitimi almayan kişilerin askerlik ertelemesinden yararlanmaması gerektiğini söylerken, Yahadut HaTorah bu kişilerin askere alınmasının uygulanmasını ordunun sorumluluğunda görüyor.
Her iki parti ise tam zamanlı Tora eğitimi alan yeşiva öğrencilerinin statüsünün yasal olarak korunmasını savunuyor.
Yahadut HaTorah'ın 2026 aday listesi
Listenin ilk sıralarında:
1. Yaakov Asher2. Yitzhak Goldknopf3. Yitzhak Pindrus4. Meir Porush
5. Moshe Rosenthal
6. Elyakim Stark7. Yehuda Weissfish8. Yaakov Tessler yer alıyor.
Listenin yeni yapısı, özellikle Degel HaTorah kanadındaki Gafni ve Maklev'in ayrılması nedeniyle önceki seçimlere göre belirgin bir kadro değişikliğini temsil ediyor.
SHAS & YAHADUT HATORAH
Ortak noktalar ve farklılıklar
Her iki parti de Haredi toplumunun dini yaşamının, eğitim sisteminin ve yeşiva öğrencilerinin statüsünün korunmasını siyasi öncelikleri arasında görüyor. Bununla birlikte toplumsal tabanları farklı.
Shas, ağırlıklı olarak Sefarad-Mizrahi Haredi ve geleneksel seçmene dayanırken; Yahadut HaTorah, ağırlıklı olarak Aşkenaz Haredi toplumunun Litvanyalı ve Hasidik kesimlerini temsil ediyor.
Shas'ın siyasi söyleminde sosyal adalet, düşük gelirli aileler ve hayat pahalılığı gibi konular daha görünür bir yer tutarken, Yahadut HaTorah'ın siyasi faaliyetlerinde Haredi eğitim sistemi, yeşivaların statüsü ve dini yaşamın korunması daha merkezi bir konumda bulunuyor.
Askerlik konusunda iki parti de Tora eğitimine devam eden yeşiva öğrencilerinin statüsünün korunmasını savunuyor. Ancak Tora eğitimi almayan Haredi gençlerin durumu konusunda 2026 kampanyasında açıklanan yaklaşımlar arasında farklılık bulunuyor.
Peki seçimden sonra hangi koalisyonda yer alabilirler?
Shas ve Yahadut HaTorah son yıllarda Benjamin Netanyahu liderliğindeki hükümetlerin önemli koalisyon ortakları arasında yer aldı.
Ancak 2026 seçimleri öncesinde özellikle Haredi askerlik düzenlemesi konusunda yaşanan anlaşmazlıklar, partiler ile Likud arasındaki ilişkileri etkiledi.
Yahadut HaTorah içinde Netanyahu hükümetine yönelik eleştiriler belirginleşirken, Shas ve Yahadut HaTorah seçim sonrasında yalnızca Netanyahu liderliğindeki bir hükümete katılacaklarına dair kesin bir taahhütte bulunmadı.
Bu nedenle iki partinin geçmişte Netanyahu liderliğindeki blokta yer almış olması, seçim sonrasında kurulacak hükümetin yapısının şimdiden kesinleştiği anlamına gelmiyor.
Koalisyon kararlarında seçim sonuçlarının yanı sıra askerlik yasası, yeşiva öğrencilerinin statüsü, eğitim bütçeleri ve din-devlet ilişkileri gibi başlıkların belirleyici olması bekleniyor.
Güncel anketlerde Haredi partiler
Eylül 2026'nın ikinci yarısında yayımlanan kamuoyu araştırmaları karşılaştırıldığında hem Shas hem de Yahadut HaTorah seçim barajının üzerinde ölçülüyor.
22 Eylül tarihli Channel 12/Midgam araştırmasında Shas 7, Yahadut HaTorah 8 sandalye alırken, aynı dönemde yayımlanan diğer araştırmalarda sonuçlar farklılık gösteriyor. Örneğin 23 Eylül tarihli Channel 14 araştırması Shas'ı 11, Yahadut HaTorah'ı 7 sandalyede ölçtü.
Araştırmalar arasındaki bu farklılıklar nedeniyle tek bir anketi genel seçmen eğilimi veya seçim sonucu olarak değerlendirmek doğru değildir. Buna karşılık son araştırmaların ortak noktası, her iki Haredi partisinin de seçim barajının üzerinde ölçülmeye devam etmesidir.
Anketler seçim sonucu değildir. Kamuoyu araştırmaları yalnızca yapıldıkları tarihteki seçmen eğilimlerini, kullanılan örneklemi ve araştırma yöntemini yansıtır.
İYT NOTU
İYT herhangi bir siyasi parti veya adayı desteklememektedir.
Seçim 2026 – Seçmen Bilgilendirme Rehberi, toplumun seçim sürecinde bilgiye erişimine katkıda bulunmak amacıyla hazırlanmaktadır.
Ele alınan siyasi partiler için aynı temel yayın ilkelerinin uygulanması siyasi tercih ve değerlendirmenin ise tamamen okuyucuya bırakılması esastır.
Kaynaklar
Israel Democracy Institute – Shas ve Yahadut HaTorah
Knesset Channel – 2026
Ynet – Shas ve Yahadut HaTorah'ın
Times of Israel – Yahadut HaTorah'daki 2026
Reuters – Israel Election 2026 Poll Tracker
Channel 12 / Midgam 2026
Kaynaklar: Siyasi partilerin resmi yayın ve programları, güncel basın yayınları, İsrael'in ana akım televizyon kanallarında yayımlanan kamuoyu araştırmaları ve bağımsız araştırma kuruluşlarının verileri.
Araştırma, derleme ve metin hazırlığında ChatGPT desteğinden yararlanılmıştır. İçerik, kaynaklar ve nihai metin yazar tarafından kontrol edilmiştir.
Ovi R. GÜLERŞEN
Bir önceki yazımı okumak için tıklayın.
Yorumlar