Borsa Büyüklüklerinde İstanbul ve Tel Aviv
- 3 Haz
- 3 dakikada okunur
Türkiye sanayileşmeye 1930’larda Atatürk’ün ilk Sümerbank fabrikaları ile başladı. Demokrat Parti’nin 1950’lerdeki iktidarları döneminde Marshall yardımları ve Batı (NATO) ilişkileri sayesinde fideler gelişti, Avrupa ile gümrük birliği (1995) sonrasında hızlandı. Milli hasıla 2000’lerin başlarında 200 milyar dolardan 1,4 trilyon dolara (1400 milyar) ulaştı (7 misli).
Her ne kadar İstanbul Borsasının ilk nüvesi 1873’te kurulan Dersaadet Tahvilat Borsası ise de çağdaş görünüme ancak 1985’te kavuşarak İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) adını aldı. 2015’ten bu yana Nasdaq ile iş birliği sonucu dönüşüm hızlandı.
Borsa İstanbul 2026 Nisan itibariyle $ 510 milyarlık büyüklüğe ulaşmıştır. Bu sayı halka açık şirketlerin piyasa değerlerinin toplamına eşittir. Kıyas açısından: Atina’nın 2,5 katı (184), Kopenhag’ın (574) biraz altında, Suudi Arabistan’ın (2.650) 1/5’i kadardır.
Fakat dağılım bakımından İstanbul Borsasına kote şirketlerin faaliyet alanları yaygındır. Savunma sanayi Aselsan’ın piyasa değeri 43 milyar $ ile birinci iken (borsanın %8,5’u), ikinci Enka İnşaat’ı (12 milyar), Garanti BBVA (11), Koç Holding (10,5) ve Tüpraş (9) izlemektedir. Suudi Arabistan’da ise petrol şirketi Aramco tek başına 1,8 trilyon $ ile borsanın %68’ine hükmetmesi dengesizliğe yol açabilir.
Istanbul Borsasının toplam büyüklüğü Türkiye milli hasılasının %35’ine denk gelmektedir. Bu sayı ne kadar büyük ise o ülkede menkul kıymetler sektörünün canlılığına ve derinliğine işaret eder. Örnek olarak New York borsası (NYSE) $ 30 trilyon ile ABD milli hasılasının %100’üne eşittir. Buna diğer Amerikan borsaları da (Nasdaq vs) eklenirse %200’ü geçer.
Gelişmiş ülkeler dışındaki borsaların uluslararası yatırımcı çekmeleri için sermayedarları arasında küresel çapta ortakların bulunması yararlıdır. Bu amaçla Nasdaq ile dönüşümün başladığı 2015 yılında Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) İstanbul Borsasına % 10 ile hissedar oldu, önemli bir bölgesel finans merkezi olarak İstanbul’a ilgi çekmek hedefiyle. Maalesef EBRD hissesini 2019 yılında Türkiye Varlık Fonuna (TVF) satarak çekildi. Nedeni: Borsanın başına ABD’de İran yaptırımlarına karşı gelmekten mahkûm olan Hakan Atilla’nın atanmasını protesto etmek. Bugün Borsa’nın %80’i TVF’ye aittir.
Tel Aviv Ortadoğu’nun en önemli 2nci borsasına ev sahipliği yapar. Büyüklüğü, son aylarda şekelin dolara karşı aşırı yükselmesi ile, $ 640 milyarı bulmuştur. Bu değer İsrail milli hasılasının %120’sidir. Bünyesinde bankalar (Leumi, Hapoalim), savunma (Elbit), yarıiletken (Tower), bilişim (NICE, Nova) ve farmasötik (Teva) şirketleri yer alır.
İsrail’de kurulan veya kurucuları arasında İsraillilerin bulunduğu onlarca şirket halka açılmak için Tel Aviv yerine ABD’nin teknoloji ağırlıklı borsası Nasdaq’a yöneldiler. Yaygın hissedar açılımı, İsrail’in bilişim ve siber güvenlik alanlarında deneyimlerinin yatırımcılar tarafından takdir edilmesi, ABD finans ve sermaye gruplarının ideolojik değil kar odaklı davranışları, Amerika’yı tercih nedenleri arasındadır. ABD borsalarında tanınan ve güven duyulan bazı büyük İsrail şirketlerinin tersine göç ile TelAviv’de de kote olmak istemeleri son aylarda gündeme gelmiştir. Dünyanın en büyük siber güvenlik firmalarından Palo Alto Networks (değeri $ 210 milyar) CyberArk şirketini satın aldıktan sonra hissesinin Tel Aviv’de de satışa arz edileceğini açıkladı.
Tel Aviv’i uluslararası alanda kendinden bahsettiren bir diğer haber de NewYork kökenli hedge fund yöneticisi Bill Ackman’ın %5 pay ile borsaya hissedar olmasıdır. Ackman, finans çevrelerince iyi tanınan, yatırımcılarını devamlı iyi gelirle ödüllendiren ve peşinden birçoklarının takip edeceği bir figürdür.
Her iki borsanın büyüklüklerini karşılaştırırken ülkelerin ekonomik potansiyel ve güvenirlilik açılarından durumlarını ele almak gerekir. Türkiye’nin büyük ve genç nüfusuna, girişimci ruhuna ve onu yurtdışında izlemeye hazır yüz milyonlarca etnik dostuna rağmen istenen düzeye gelememesinin ardında 25 yıllık iktidarın yenilenmesi gereği gözlemleniyor. Özellikle uluslararası yatırımcıların güven eksikliği ağırlıkla hissediliyor.
İsrail’de ise 3 yıla yakın savaşların başlangıcında dramatik düşüşler yaşayan Tel Aviv endeksi Ekim 2023’te 2200’lerden bugün 15,600’e gelerek müthiş bir ivme kazanmıştır. ABD $ bazında ise Ekim 2023’ten bu yana Tel Aviv borsasına yatırım yapanlar 9,5 katını kazandılar (2200/3.92=561 —>15,600/2.90=5,379).
Her türden ve ülkeden borsa yatırımcısının talihi açık olsun.
Ralf ARDITTI
IYT dip not :
İfade edilen görüşler İYT web portalının editöryal politikasını yansıtmayabilir.
Yazarların düşünceleri sadece kendilerini bağlar.
Bir önceki yazımı okudunuz mu?
Yorumlar