600 Bin Belge: Selanik Yahudilerinin Mirasını Herkesin Erişimine Açacak Dijital Arşiv
Selanik Yahudi Mirası Merkezi, yarım milyon şekelin üzerinde bir yatırımla tarihi belgeleri, cemaat üyelerinin isimlerini ve yıllar boyunca yaşadıkları adresleri dijital ortama aktaracak büyük bir projeyi tamamlamak üzere.
Petah Tikva’da faaliyet gösteren Selanik Yahudi Mirası Merkezi, yarım milyon şekeli aşan bir yatırımla yürüttüğü dijital arşiv projesini tamamlamak üzere. Proje sayesinde tarihi belgeler, isimler, adresler ve çeşitli resmi kayıtlar kamuoyunun erişimine açılacak. Bu belgeler, Holokost dönemi de dahil olmak üzere, bin yılı aşkın geçmişe sahip köklü Selanik Yahudi cemaatinin hikâyesini anlatıyor.
Son yıllarda Yahudi cemaatlerinin belgelenmesi alanında gerçekleştirilen en büyük dijital girişimlerden biri olan proje, Tel Aviv Üniversitesi ile iş birliği içinde yürütülüyor. Proje, artık geçmişte kalmış bir cemaatin tarihini, kültürünü, yaratıcılığını ve dilini kayıt altına almayı amaçlıyor.
Arşiv, halka ücretsiz olarak açık olacak. İlk aşamada yaklaşık 600 bin belgeye erişim sağlanması öngörülüyor. Bunlar arasında isimler, adresler, doğum belgeleri ve bir bölümü 1900 yılından öncesine ait çeşitli tarihi kayıtlar bulunuyor.
Merkez, ilerleyen aşamalarda ailelerin ve araştırmacıların ellerindeki bilgi ve belgeleri de arşive eklemelerine olanak sağlamayı planlıyor. Ancak bu katkılar, gerekli inceleme ve doğrulama süreçlerinden geçirilecek.
Bu girişim, Selanik Yahudi Mirası Merkezi'nin Avrupa ve Akdeniz Yahudiliğinin tarihinde önemli bir yere sahip olan Selanik cemaatinin kültürünü, Ladino dilini ve kolektif hafızasını korumaya yönelik daha geniş kapsamlı çalışmalarının bir parçasını oluşturuyor.
Merkezin başkanı ve dijitalleştirme projesinin öncüsü Roni Aranya, çalışmaların temel amacını şöyle açıklıyor:
“Bizim başlıca hedefimiz, Selanik Yahudilerinin yalnızca Holokost dönemine odaklanmak değil, bin yıllık kültürel ve yaratıcı birikimlerini kapsayan bütün hikâyesini anlatmak.”
Bununla birlikte proje, Holokost dönemine ilişkin belgeleri de içeriyor.
Holokost'tan Kurtarılan Belgeler
Dijital arşivin oluşturulması ve belgelerin toplanması uzun ve karmaşık bir süreçten geçti.
Naziler Selanik'i işgal ettiklerinde, cemaatin tarihi arşivinin büyük bir bölümünü ele geçirdiler. Savaşın sonunda bu belgelerin bir kısmı Rusların eline geçti ve Moskova'daki bir müzede muhafaza edildi. Diğer bir kısmı ise ABD'nin eline geçerek Washington'daki bir müzeye aktarıldı.
Selanik Yahudi Mirası Merkezi ile Tel Aviv Üniversitesi'nden oluşan, Prof. Mina Rozen ve Yaakov Feigerson başkanlığındaki bir heyet, Moskova'daki belgelerin fotoğraflanması ve mikrofilme aktarılması için izin aldı.
Son yıllarda Selanik Yahudilerine ait belgelerin dijitalleştirilmesi çalışmaları oldukça yavaş ilerledi. Bunun üzerine merkez, projede kullanılan yazılımı satın alarak çalışmaları bağımsız biçimde sürdürme kararı aldı.
Merkez, bugüne kadar Rekanati ve Karasu ailelerine ait belgeler de dahil olmak üzere çeşitli özel koleksiyonları tarayarak dijital ortama aktardı.
Roni Aranya şöyle anlatıyor:
“Çok kısa bir süre önce, yıllar boyunca cemaatin tarihini belgeleyen David Rekanati'nin bütün evrakını teslim aldık. Bu belgeleri taradık ve artık merkezimizin dijital arşivinde bulunuyorlar.”
Aranya'ya göre oldukça karmaşık olan projenin maliyetinin yarım milyon şekeli aşması bekleniyor.
Finansman kaynakları arasında merkezin Rekanati Huzurevi'nin satışından elde ettiği gelirler, Rekanati ve Russo ailelerinin bağışları ve İsrail Kültür ve Spor Bakanlığı'nın desteği bulunuyor.
Yalnızca Bir Arşiv Değil
Selanik Balkanların Yeruşalayim’i
Selanik Yahudi Mirası Merkezi, 1956 yılında Karasu ve Rekanati ailelerinin girişimiyle kuruldu.
Merkezin kuruluş amacı, Holokost'tan kurtulanlara ve Ladino konuşan cemaat üyelerine destek sağlamaktı.
Merkez bugün Petah Tikva'daki, merhum Leon Rekanati'nin adını taşıyan eski huzurevi binasında faaliyet gösteriyor.
Dijital arşiv, merkezin yürüttüğü çok sayıdaki projeden yalnızca biri.
Merkez ayrıca kitap yayımlıyor, yazarlara destek ve burs sağlıyor, film yapımlarına ortak oluyor, Ladino şarkılarının kayıtlarını gerçekleştiriyor ve bir araştırma bölümü işletiyor.
Merkezin bünyesinde yaklaşık 4 bin kitaptan oluşan bir kütüphane de bulunuyor. Bu koleksiyonda, bazıları birkaç yüzyıllık olan nadir Ladino kitapları yer alıyor.
Söz konusu kitap koleksiyonunun da gelecekte dijital ortama aktarılması ve kamuoyunun erişimine açılması planlanıyor.
Sanal Gerçeklikle Selanik Yahudilerinin Tarihine Yolculuk
Merkezin dikkat çeken projelerinden biri de ziyaretçilerin Selanik Yahudilerinin tarihini etkileşimli biçimde deneyimlemelerini sağlayan bir sanal gerçeklik filmi.
Bu fikir, merkez yöneticilerinin Nir Galim'de bulunan Macaristan Yahudilerinin Kahramanlık ve Tanıklık Evi'ni ziyaret etmeleri sırasında ortaya çıktı. Ziyarette benzer bir projeyi inceleme fırsatı buldular.
Ancak fikrin hayata geçirilmesi kolay olmadı.
Aranya süreci şöyle anlatıyor:
“Bu hem karmaşık hem de pahalı bir çalışma. Ayrıca inşaat ve lojistik konularında da çözüm üretmemiz gerekiyordu. Teknolojiyi nasıl yansıtacağımızı ve nasıl çalıştıracağımızı belirlemeliydik.”
Yaşayan Bir Anma Modeli
Merkezin günlük faaliyetleri arasında grupların, öğrencilerin ve üniversitelilerin ağırlanması, konferanslar ve çeşitli etkinliklerin düzenlenmesi bulunuyor.
Roni Aranya, merkezin geleceğe yönelik yaklaşımını şu sözlerle özetliyor:
“Biz, yaşayan ve kendine özgü bir anma modeli oluşturmaya çalışıyoruz. Dijital dünyada büyüyen yeni kuşağa da ulaşmak istiyoruz. Tarihin yalnızca arşivlerde saklı kalmadığı, herkesin erişebileceği bilgilere, deneyimlere ve aile hikâyelerine dönüştüğü bir dünya hedefliyoruz. Böylece bu hikâyeler gelecek kuşaklar tarafından da sürdürülebilecek ve zenginleştirilebilecek.”
Kaynak: Anashim ve Mahshevim (אנשים ומחשבים) Yazan: Yehuda Konfortes
Yorumlar