Sosyal İkilem…

September 22, 2020

 

“Beğen” düğmesine basılınca daha çok sevgi yaymayı düşündüm. Gençlerin beğenilmeyince depresyona gireceğini veya siyasi kutuplaşmaya yol açabileceğini hiç düşünmedim.” (Facebook’ta ‘like’ düğmesinin mucidi Justin Rosenstein)

 

Covid-19’un patlak verdiği ilk dönemde karşımızda güvenebileceğimiz bir imaj aradık, panik içindeydik ve sık sık televizyondan bizlere seslenen Netanyahu ve Moshe Bar Simantov’un her dediğine inandık. Yakından izlediğim Türkiye’den farklı olarak açıklanan verilerin doğruluğundan şüphe duymadık. Nitekim tam bir şeffaflık söz konusuydu.

 

Ne var ikinci dalgada politik kararlarla ertelenen tedbirler, zikzaklar,  çelişkili açıklamalar halkın büyük bir bölümünde yönetime karşı bir güven krizi yarattı. Halk, farklı sosyal platformlarda üretilmiş çeşitli safsatalara inanmaya, Koronavirus’un varlığını inkâr eden konspirasyon ve komplo teorilerine inanmaya başladı. Virüse yakalanan sayısı katlanarak günde 5.500’lere ulaştı.

 

İkinci kez sokağa çıkmanın sınırlandırıldığı bu günlerde, “Post Gerçekçilik” (Post Truth) kavramına kafayı takmışken, İsrael’de Netflix’in önerileri arasında üçüncü sırada yer alan, Yuval Noah Harari’nin bir makalesinde de değindiği “Sosyal İkilem” (Social Dilemma) belgeseli beni oldukça zorladı. Sonunda sindire sindire, notlar tutarak izledim.

 

Aldığım notlardan aktarıyorum:

  • Hızla yayılan sadece Covid-19 değil, internette virüs ile ilgili yanlış bilgi akışı da hızla yayılıyor. Söylenti bombardımanı var, Rusya ve Çin’in komplo teorileri yaydığını görüyoruz.

  • Bol su içerek Covid-19’u vücudumuzdan atacağımız fikri sosyal medyada dolaşan efsanelerden sadece biri…

  • Bu olayı kimine göre ABD, kimine göre Çin planladı ve ülkelerin vereceği tepkilerin simülasyonu yapıldı. Bir şeylerin döndüğü belli. Hükümet Koronavirüsü bahane edip insanları evlerine kapatıyor.

  • İnsanları öldüren pandemi değil,  G 5 dalgalarının yol açtığı bir virüs. insanlar baz istasyonlarını patlatıyorlar.

  • Gerçek ne ise kimse bilmiyor. Covid-19 ile ilgili yayınlanan yalan/yanlış bilgi 55 milyon tıklama almış. Twitter’da yalan haberler, gerçeklerden 6 kat hızlı yayılıyor. Yanlış bilgiye eğilimli bir sistem kurulmuş durumda.

  • Gerçekler sıkıcı ve insanların ilgisini çekmiyor, bu nedenle, kar amaçlı dezenformasyona dayalı iş modelleri her geçen gün yaygınlaşıyor.

Hiç kimsenin hükümetlere inanmadığı, gerçeği bilmediği bir dünya düzeni… Demokrasiler saldırıya uğruyor, devamlı kan kaybediyor. Dünyada kaos ve iki tarafın birbirini dinlemediği bir bölünme yaratılıyor.   

 

 

“Social Dilemma” belgeseli Netflix tarafından satın alındı. Film Silikon Vadisi’nin önde gelen şirketlerinden Google, YouTube, Facebook, Instagram, ve Twitter’in eski çalışanlarının söylemlerini içeriyor.

 

 

Facebook’un ortaya çıkışında görev almış, gelir kazandırma yöneticiliğini yapmış, Facebook’ta  “Like”ın ve YouTube öneri platformunun gelişmesinde kilit mevkilerde bulunmuş kişiler eski çalışmalarını kınıyor ve teknolojinin topluma negatif etkisini eleştiriyorlar. Film bu aktivistlerin düşünceleri doğrultusunda hazırlanmış olup önemli mesajlar barındırıyor… “Social Dilemma”, sosyal medyanın "insanlığın en büyük varoluşsal tehdidini" oluşturduğunu öne sürüyor.

 

Belgeselde öne çıkan karakterlerden ve Google’ın tasarım etiği görevlisi ve eski çalışanlarından, “Center for Humane Technology” nin eş kurucusu ve başkanı  Tristan Harris’in şu gözlemi son derece önemli: “Tarihte daha önce hiçbir zaman 50 tasarımcı iki milyar insanı etkileyecek kararlar almamıştı.”

 

“Teknolojinin vicdanı” diye de adlandırılan Harris’in bu görüşlerini bir sunum ile tüm Google çalışanlarına göndermesi sonucu, doğal olarak benzer düşüncelere sahip teknik ekip arasında bir çalkantı oluşuyor, hatta sunum Google’ın kurucularından, bir dönem CEO’luğunu da yapmış olan Larry Page’e de ulaşıyor. Ne var ki, kısa bir süre içinde gündeme oturan bu konu, günler içerisinde, iş yoğunluğu nedeniyle unutulup gidiyor, herkes kendi işine dönüyor. Bu nedenle, Harris sosyal medyaya yönelik etik kaygıları sonucu, işini terk edip, durumla mücadele amacıyla bir Sivil Toplum Kuruluşu (STK) kuruyor.

 

Belgeselde şu ifade oldukça kayda değer:  “Ürüne para ödemiyorsanız, ürün sizsiniz.” Farklı bir anlatımla bizler bu sosyal ağlardan hiçbir bedel ödemeden yararlanabiliyor, örneğin geçmişte çok ağır faturalar ödeyerek gerçekleştirdiğimiz ülkeler arası telefon görüşmelerini hiçbir bedel ödemeksizin, hatta görüntülü gerçekleştirebiliyorsak bizim üzerimizden para kazanıldığını bilin!...

 

Bu yüzden Facebook, Twitter, Instagram, Youtube, Tiktok, Google gibi şirketlerin iş modeli bizleri ekranda daha fazla tutmaya dayalı. Bu firmalar reklam verenlere “kesinlik” satıyorlar. Bu nedenle öngörü analizlerinin doğru çalışması gerekiyor. Bu da büyük verilerin edinimini gerektiriyor. Bizleri, ekran başında daha fazla tutup, tüm aksiyonlarımızı inceleme çabası da bundan kaynaklanıyor. Teknoloji şirketlerinin üç ana hedefi şu şekilde belirtiliyor: Kullanımınızı arttırmak, büyüme hedefi için arkadaşlarımızı platforma dâhil etmemizi sağlamak ve reklamlarla para kazanmak.

 

Edward Tufte’nin şu alıntısı da sosyal medya bağımlılığına yönelik içerdiği metafor açısından oldukça önemli: “Müşterilerine kullanıcı diyen sadece iki sektör var: Yasa dışı uyuşturucu ve yazılım…”

 

Sosyal medyanın özellikle genç kuşaklara yönelik en büyük olumsuz etkisi, “hayatı mükemmeliyet algısı üzerine kurma dürtüsü”. Kısa süreli etkileşimlerle, beğenilerle (like) ödüllendiriliyoruz. Sonra bunu gerçeklere bağdaştırıyoruz. Ama aslında sadece kısa süren, sahte ve kırılgan bir popülarite sağlanmış oluyor. Koca bir nesil daha kaygılı, daha kırılgan, daha depresif yetişiyor.

 

Ne var ki her şey tek taraflı değil, belgeselden “teknoloji dünyayı mahvediyor” türünde bir çıkarımda bulunmamak gerekiyor. Mesela telefonumuzda bir tıklama ile 30 saniyede istediğimiz yere bizi götürecek araç ayağımızın altında. Hem ütopya, hem distopya (otoriter, baskıcı bir sistem)…

Sonuçta, teknolojinin her geçen gün daha da hayatımıza girdiğini, Korona süreci ile birlikte her kesimin teknolojiye daha da yakınlaştığını, yaşantımızın bir parçası haline geldiği bu dönemde, teknolojilerin sosyal ve toplumsal etkilerini gerçekten ciddi bir biçimde ele almakta yarar var.

“Teknoloji melek de olabilir, şeytan da”. Bu seçimi doğru yapmak bizlerin elinde…

-------------------

Kaynaklar:

https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/ergi-sener/netflix-orijinal-belgeseli-sosyal-ikilemin-social-dilemma-dusundurdukleri-41610832

https://evrimagaci.org/post-truth-gerceklik-otesi-yalanlarin-gercekmis-gibi-sunuldugu-bir-dunyada-hakikatin-anlami-nedir-8574

https://www.salom.com.tr/haber-115843-yn_harari_ile_sosyal_medyanin_karanlik_tarafina_yolculuk.html

 

 

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload

Bizi Takip Edin
  • Facebook Basic Square
  • Twitter Basic Square
  • Google+ Basic Square
İLETİŞİM/ליצירת קשר
ADRES/כתובת 
İletişim ve faaliyetler hakkında bilgi almak için

לקבלת מידע אודות פעילויות ההתאחדות

לרישום / אימייל

 

Tel: +972 36582936
Fax: +972 36573894

+972 36582936:טל

   +972 36573894:פקס

turkisrael@gmail.com

Mohrey Sigariyot 7 Bat Yam - Israel

רחוב מוכרי הסיגריות 7 בתים, ישראל

  • Facebook Social Icon
  • Instagram Social Icon
  • Google Places Social Icon
  • Twitter Social Icon
  • YouTube Social  Icon